Kwestionowanie pochodzenia pieniędzy z majątku wspólnego czy osobistego w akcie notarialnym przy podziale majątku

Kwestionowanie pochodzenia pieniędzy z majątku wspólnego czy osobistego w akcie notarialnym przy podziale majątku

W postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami mają odpowiednie zastosowanie przepisy o dziale spadku, zgodnie z art. 567 § 3 KPC, a na podstawie dalszego odesłania, zawartego w art. 688 KPC, przepisy o zniesieniu współwłasności. Zgodnie z art. 684 w związku z art. 567 § 3 KPC, sąd jest zobowiązany do ustalenia składu i wartości majątku wspólnego ulegającego podziałowi. Znaczenie tego uregulowania polega na tym, że sąd w postępowaniu o podział majątku wspólnego nie jest związany wnioskami małżonków i jeżeli z oświadczeń ich wyniknie, iż istnieje jeszcze inny majątek wspólny wymagający podziału, to obejmie go postępowaniem. Przepis ten natomiast nie daje sądowi uprawnień do prowadzenia z urzędu dochodzeń, czy istnieje i jaki inny jeszcze wspólny majątek. Wartość ustalonych składników majątku wspólnego sąd powinien określić według cen z chwili orzekania. Podejmując wymagane w tym względzie działania, sąd zasadniczo bazuje na dowodach powołanych przez uczestników. Istnienie potrzeby i konieczności przeprowadzenia dowodów w postępowaniu rozpoznawczym, w celu ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia problemów, które wyłoniły się w sprawie, jak też podjęcia inicjatywy dowodowej przez sąd z urzędu nie jest objęte przepisem art. 684 KPC.

Decydujący o zaliczeniu przedmiotu majątkowego do majątku wspólnego jest czas jego definitywnego nabycia. Natomiast nabycie rzeczy z majątku odrębnego musi wynikać nie tylko z oświadczenia małżonka dokonującego transakcji, ale także z całokształtu okoliczności tego nabycia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2001 r., II CKN 1194/00 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2003 r. IV CKN 1721/00, z dnia 17 października 2003 r., IV CSK 283/02, niepublikowane). Ograniczenie lub wyłączenie wspólności ustawowej możliwe jest w razie zawarcia przez małżonków umowy przewidującej taki skutek w formie aktu notarialnego. Wyjątkiem od zasady zaliczenia przedmiotu majątkowego nabywanego przez jednego z małżonków do majątku wspólnego jest przewidziane w art. 33 pkt 3 KRO, nabycie go ze środków uzyskanych w zamian za przedmioty wymienione w punktach 1 i 2, do których zaliczone były przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej (pkt 1) oraz przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba, że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił (pkt 2).

Odstępstwo to obejmuje tzw. surogację polegającą na zastąpieniu jednego składnika majątku odrębnego innym składnikiem. Do powstania surogacji wymagane jest, aby jedno i to samo zdarzenie prawne spowodowało wyjście określonego przedmiotu z majątku odrębnego i nabycie innego przedmiotu majątkowego, a także, aby przedmiot nabyty był uzyskany także w sensie ekonomicznym kosztem majątku odrębnego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2009 r., III CZP 53/09, OSNC 2010 r. Nr 2, poz. 28, wyroki z dnia 12 maja 2000 r., V CSK 50/00, z dnia 9 stycznia 2001 r., II CKN 1194/00, postanowienie z dnia 6 lutego 2003 r., IV CKN 1721/00 niepublikowane). Do surogacji dochodzi z mocy prawa. Jej celem jest zachowanie wartości majątku odrębnego, mimo zmiany jego poszczególnych składników. Nabycie przedmiotu majątkowego z majątku odrębnego, także w ramach surogacji, powinno być wykazane przez nabywającego i wynikać z całokształtu okoliczności prawnie istotnych w kontekście przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Należy zatem przyjąć że ten, który powołuje się na surogację, powinien wskazać konkretne środki, które doprowadziły do surogacji, a użycie ich musi być w sposób wyraźny przejawione i to w tej samej czynności prawnej, przez którą nastąpiło nabycie danego przedmiotu majątkowego.

Kwalifikacja określonego przedmiotu jako elementu konkretnej masy majątkowej jest skutkiem działania ustawy, toteż nie można, jak zauważył Sąd Najwyższy, przypisywać decydującego znaczenia oświadczeniom małżonków, że określony przedmiot nie należy do majątku wspólnego, względnie, że jedno z małżonków nabywa ów przedmiot wyłącznie dla siebie lub dla drugiego małżonka. Oświadczeń takich nie można także utożsamiać z przeniesieniem na jednego z małżonków uprawnień do określonego przedmiotu, wynikających z istniejącej wspólności ustawowej. Pogląd ten jest konsekwentnie podtrzymywany w nowszym orzecznictwie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2009 r., II CSK 229/09, niepubl. i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2008 r., V CSK 355/07, niepubl., z dnia 2 marca 2012 r., II CSK 363/11, niepubl., z dnia 6 października 2016 r., IV CSK 804/15, niepubl., z dnia 25 listopada 2016 r., V CSK 145/16, niepubl., i z dnia 9 stycznia 2018 r., IV CSK 389/17, niepubl.).

Przykład z sprawy sądowej

Sąd Okręgowy stwierdził, że oświadczenia uczestników zawarte w umowie przeniesienia prawa użytkowania wieczystego, zgodnie z którymi nabycie tego prawa nastąpiło ze środków pochodzących z ich majątku dorobkowego były oświadczeniami wiedzy, a nie oświadczeniami woli, a zatem nie przesądziły o przynależności tego składnika majątkowego do konkretnej masy majątkowej. Uznał, że dokument w postaci aktu notarialnego korzysta z domniemania prawdziwości tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Nie korzystają z tego domniemania inne zawarte w nim stwierdzenia, np. oświadczenia wiedzy. Oznacza to, że takie oświadczenie złożone przed notariuszem i odnotowane w akcie notarialnym nie może być uznane za wystarczające do uznania, że objęte czynnością prawo weszło do majątku wspólnego. Wnioskodawca przedstawił argumenty, z których wynika, że środki na zapłatę ceny pochodziły z innego źródła, niż wskazane w oświadczeniu. Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 17 maja 2018 r. V CSK 321/17

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji, prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Kwestionowanie pochodzenia pieniędzy z majątku wspólnego czy osobistego w akcie notarialnym przy podziale majątku
5 (100%) 164 vote[s]