Wybudowanie budynku, domu na gruncie małżonka, a podział majątku wspólnego i rozliczenie po rozwodzie

Wybudowanie budynku, domu na gruncie małżonka, a podział majątku wspólnego i rozliczenie po rozwodzie

Art.231. Kodeksu cywilnego

§1.Samoistny posiadacz gruntu w dobrej wierze, który wzniósł na powierzchni lub pod powierzchnią gruntu budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby właściciel przeniósł na niego własność zajętej działki za odpowiednim wynagrodzeniem.

§ 2.Właściciel gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby ten, kto wzniósł budynek lub inne urządzenie, nabył od niego własność działki za odpowiednim wynagrodzeniem.

Artykuł 45§ 1 KRO reguluje zasady dokonywania przez małżonków rozliczeń z tytułu wydatków i nakładów, poczynionych w czasie trwania ustroju wspólności ustawowej z majątku wspólnego na majątki osobiste (odrębne) każdego z nich oraz poczynionych z majątków osobistych (odrębnych) na majątek wspólny. Ich zwrot dokonuje się przy umownym lub sądowym podziale majątku wspólnego, a jedynie wyjątkowo, jeżeli wymaga tego dobro rodziny, sąd może nakazać wcześniejszy zwrot. Na podstawie art. 45 § 2 KRO, przepis § 1 tego artykułu stosuje się odpowiednio do zaspokojenia z majątku wspólnego długu jednego z małżonków.

Przeważający obecnie w orzecznictwie pogląd o dopuszczalności stosowania art. 231 § 1 KC do rozliczeń małżonków w postępowaniu o podział majątku wspólnego, zapoczątkowany został uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 18.1.1982 r., III CZP 54/81 (OSNCP 1982, nr 5-6, poz. 71) i potwierdzony m.in. w uchwale Sądu Najwyższego dnia 11.3.1985 r., III CZP 7/85 (OSNCP 1985, nr 11, poz. 170) oraz wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24.2.1989 r., I CR 105/89 (OSP 1990, nr 10, poz. 360). W uzasadnieniu tego wyroku, a także w uzasadnieniu uchwały z dnia 12.6.1986 r., III CZP 26/86 (OSNCP 1987, nr 5-6, poz. 73) oraz w uchwale z dnia 3.3.1987 r., III CZP 7/87 (nie publ.) wyrażone zostało także stanowisko, że ze względu na charakter wspólności ustawowej jako współwłasności łącznej realizacja roszczeń z art. 231 § 1 KC nie wchodzi w rachubę w czasie trwania wspólności ustawowej. Możliwości zrealizowania tych roszczeń przed ustaniem wspólności ustawowej sprzeciwia się, wynikająca z art. 45 § 1 KC, zasada zwrotu nakładów i wydatków przy podziale majątku wspólnego. Przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych stosuje się odpowiednio do majątku, który był objęty wspólnością majątkowa od chwili jej ustania (art. 42 KRO). Zasadą jest, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, chociaż możliwe jest ustalenie nierównych udziałów z uwzględnieniem stopnia, w jakim każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku (art. 43 KRO). Dopiero wiec po jej ustaniu, kiedy nastąpi sprecyzowanie wielkości udziałów małżonków w majątku wspólnym, powstaje możliwość zrealizowania należącego do tego majątku roszczenia z art. 231 § 1 KC, przez przeniesienie na rzecz małżonka, który dokonał wraz ze współmałżonkiem budowy na nieruchomości stanowiącej odrębny (osobisty) majątek tego współmałżonka, udziału we własności tej nieruchomości, odpowiadającego jego udziałowi w majątku wspólnym.

Mimo braku stosownego postanowienia w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, wydatki i nakłady dokonywane miedzy majątkami osobistymi (odrębnymi) małżonków podlegają rozliczeniu, którego dokonuje się na podstawie ogólnych zasad kodeksu cywilnego. Właściwą drogą do ich dochodzenia jest proces cywilny (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 3.4.1970, III CRN 90/70, OSNPG 1970, nr 11-12, poz. 61 i z dnia 9.1.1984 r., III CRN 315/83, “Gazeta Prawnicza” 1984, nr 17). W pewnych sytuacjach nie podlegają one zwrotowi ze względu na charakter i treść wzajemnych stosunków praw i obowiązków między małżonkami. Obowiązek zwrotu wydatków i nakładów poczynionych z majątku osobistego (odrębnego) jednego małżonka na majątek osobisty (odrębny) drugiego małżonka powstaje wówczas, gdy przysporzenie korzyści przekracza zakres powinności wzajemnej pomocy małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb założonej rodziny. Dotyczy to w szczególności zwiększenia wartości składnika majątku odrębnego, co ma miejsce m.in. w następstwie wniesienia budynku na gruncie należącym do jednego z małżonków ze środków pochodzących z majątku odrębnego współmałżonka.

Stosowaniu art. 231 § 1 KC do rozliczeń między małżonkami, w wypadku wzniesienia budynku kosztem majątku osobistego (odrębnego) jednego małżonka na nieruchomości stanowiącej majątek odrębny drugiego małżonka, nie sprzeciwia się treść art. 45 KRO, który jako przepis szczególny wyłącza stosowanie wszelkich innych przepisów prawa cywilnego dotyczących rozliczenia z tytułu nakładów i wydatków na cudzą rzecz (art. 226-227, 231, 753 § 2 i art. 754, art. 405-414 KC); jego zakres nie obejmuje zwrotu wydatków i nakładów między majątkami odrębnymi małżonków. Odmiennie niż w przypadku zaliczenia roszczenia o wykup do majątku wspólnego małżonków, roszenie takie nie jest też związane z podziałem majątku wspólnego, a zatem może być dochodzone w drodze procesu, w czasie trwania wspólności ustawowej, bez potrzeby uzyskania zezwolenia sądu (art. 45 § 1 in fine KRO), a także po dokonaniu podziału majątku wspólnego (art. 45 KRO, art. 618 w związku z art. 567 § 3 i art. 688 KPC). Możliwość rozliczenia w postępowaniu o podział majątku wspólnego nakładów dokonanych z jednego majątku osobistego (odrębnego) na drugi majątek odrębny dopuszczona została w orzecznictwie tylko w szczególnej sytuacji, w której zachodzi potrzeba kompleksowego rozliczenia całości nakładów pochodzących zarówno z majątku wspólnego Jak i majątków osobistych (odrębnych) w jednym postępowaniu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16.12.1980 r. III CZP 46/80, OSNCP 1981, nr 11, poz. 206).

Na tle wątpliwości, które legły u podstaw zagadnienia prawnego, pozostaje do rozważenia kwestia, czy w razie spełnienia przez powódkę przy realizacji wykupu działki świadczenia ekwiwalentnego ze środków majątku wspólnego, nabycie przez nią udziału we własności gruntu -stanowiącego obecnie majątek osobisty (odrębny) pozwanego – rzeczywiście prowadzić będzie do przysporzenia na rzecz majątku wspólnego małżonków, zgodnie z regułą art. 32 KRO, w tym bowiem upatruje Sąd Okręgowy zasadniczej przeszkody w dochodzeniu przez powódkę jej roszczenia przed ustaniem wspólności ustawowej.

Zastosowanie konstrukcji roszczenia o wykup gruntu, opartej na art. 231 § 1 KC, nie zawsze oznacza konieczność zasądzenia wyrównania pieniężnego na rzecz małżonka, którego grunt został zabudowany przy użyciu składników majątku osobistego (odrębnego) współmałżonka. W sytuacji, w której wielkość udziałów małżonków w zabudowanym gruncie nie jest związana z wielkością ich udziałów w majątku wspólnym, możliwe jest ustanowienie współuprawnienia do zbudowanego gruntu i budynku w proporcji roszczeń obojga małżonków z tytułu rozliczeń pieniężnych na wspólną budowę, co może prowadzić do ich rozliczenia bez zasądzania wyrównania. Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 5 marca 2003 r. III CZP 99/02

Jeżeli roszczenie przewidziane w art. 231 KC dochodzone jest w procesie, warunkiem przeniesienia własności nieruchomości na podstawie tego przepisu jest żądanie uprawnionego. Żądaniem tym sąd jest związany, wobec czego jeżeli stwierdzi, że przesłanki zastosowania wymienionego przepisu są spełnione, obowiązany jest uwzględnić powództwo. W sprawie o podział majątku wspólnego rozliczenie nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków w drodze wykorzystanie instytucji przewidzianej w art. 231 KC może też nastąpić tylko wówczas, jeżeli zażąda tego jeden z małżonków. Nie można jednakże przyjąć, że sąd jest związany tym żądaniem. Sąd jest zobowiązany dokonać rozliczenia nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków, lecz o tym, czy należy uwzględnić roszczenie z art. 231 KC, czy też zasądzić odpowiednią kwotę pieniężną, powinny decydować okoliczności sprawy. Jak trafnie wskazano w piśmiennictwie prawniczym, w sprawie o podział majątku wspólnego, ze względu na specyfikę prawa rodzinnego, uwzględnienie roszczenia przewidzianego w art. 231 KC nie zależy tylko od spełnienia określonych w tym przepisie przesłanek, lecz również od tego, czy nie sprzeciwia się zasadom współżycia społecznego. Sprawa, w której powstały zagadnienia prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia, jest przykładem sprawy, w której roszczenie z art. 231 KC nie powinno zostać uwzględnione. Uwzględnienie go spowodowało, że wnioskodawczyni i uczestniczka postępowania stały się współwłaścicielkami nieruchomości. Sąd Rejonowy ustalił zaś, że są one osobami dalece skonfliktowanymi i pozostawanie ich we współwłasności prowadziłoby z całą pewnością do utrudnień w prawidłowym zarządzie nieruchomością. Z tego więc względu ten sam Sąd uznał, że należy znieść tę współwłasność i przyjmując, iż żądaniem wnioskodawczyni objęte zostało jej zniesienie, takie też wydał orzeczenie. W tej sytuacji nasuwa się retoryczne pytanie: po co poprzez uwzględnienie roszczenia przewidzianego w art. 231 KC spowodowano powstanie współwłasności, żeby tym samym postanowieniem ją znieść. Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 7 maja 2010 r. III CZP 34/10

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji. Prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Wybudowanie budynku, domu na gruncie małżonka, a podział majątku wspólnego i rozliczenie po rozwodzie
5 (100%) 72 votes

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

*