Zwrot pieniędzy na budowę czy zakup domu albo mieszkania partnera lub partnerki

Zwrot pieniędzy na budowę czy zakup domu albo mieszkania partnera lub partnerki

Czy po rozstaniu i rozpadzie związku nieformalnego lub partnerskiego jeden z partnerów może żądać zwrotu wyłożonych pieniędzy na zakup mieszkania albo wybudowanie domu na rzecz drugiego partnera? Dodatkowo, czy po rozwodzie, były małżonek może żądać zwrotu wyłożonych pieniędzy na zakup mieszkania albo wybudowanie domu na rzecz byłego małżonka? Przeanalizujmy to na podstawie naszej sprawy sądowe, która rozstrzygała taką właśnie kwestię.

Powódka domagała się w pozwie zasądzenia od pozwanego kwoty 160.000 zł tytułem zwrotu kwot, które przekazała pozwanemu w trakcie trwania związku małżeńskiego z majątku osobistego uzasadniając, że środki te zostały zainwestowane w budowę domu pozwanego, lecz ani ona ani dzieci nie zamieszkują już w tej nieruchomości na skutek rozpadu małżeństwa, orzeczenia rozwodu i zawarcia przez pozwanego nowego związku małżeńskiego. Powódka przekazała pozwanemu środki finansowe celem wykończenia domu, który należał do pozwanego z uwagi na fakt, iż pozostawała z pozwanym w związku małżeńskim, miała z nim dzieci i zakładała, że nieruchomość będzie służyła rodzinie.

Przy tak zakreślonej podstawie faktycznej żądania, która nawiązuje do celu świadczenia i poszukiwaniu przez powódkę ochrony w ramach przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, podstawą prawną rozstrzygnięcia o żądaniu pozwu jest art. 410 §2 kpc, zgodnie z którym świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Wedle §1 tego przepisu przepisy artykułów poprzedzających (a więc 405-409 kc) stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.

Dokonywanie przesunięć majątkowych między małżonkami pozostającymi w ustroju rozdzielności majątkowej, a wspólnie gospodarującymi, upadabnia pod względem faktycznym tą sytuację do partnerów żyjących w związku nieformalnym (konkubinat). Istnienie odrębnych mas majątkowych małżonków pozostających w ustroju rozdzielności majątkowej zbliża zatem rozważany problem prawny, w odniesieniu do korzyści uzyskanych przez jednego z małżonków pozostających w ustroju rozdzielności majątkowej, kosztem drugiego, jeżeli świadczenie takie nie miało lub utraciło podstawę prawną, tudzież zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, do rozliczeń konkubinatu, co pozwala na odniesienie się do dorobku orzecznictwa dotyczącego takich rozliczeń.

Co do zasady zatem należy przyjąć, że jeżeli jeden z małżonków pozostających w ustroju rozdzielności majątkowej swoją aktywnością i zaangażowaniem finansowym i faktycznym współtworzył odrębny majątek drugiego małżonka, może domagać się rozliczenia i przywrócenia równowagi ekonomicznej na podstawie art. 405 i nast. k.c. (wyrok SA w Białymstoku z 4.02.2016r. I ACa 512/15).

Powódka generalnie trafnie więc wskazała, iż do rozliczenia stron znajdą zastosowanie przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia, z taką tylko uwagą, że tam, gdzie do przesunięcia majątkowego i zachwiania równowagi majątkowej doszło – tak jak w tym przypadku – wskutek świadczenia na dobro innej osoby, przez przekazanie środków pieniężnych w określonym celu, mamy do czynienia z instytucją nienależnego świadczenia, zatem zastosowanie art. 405 k.c. wchodzi w grę na podstawie odesłania zamieszczonego w przepisie art. 410 § 1 k.c. Przedmiotem roszczenia powódki w takiej sytuacji może być zatem zwrot przedmiotu wzbogacenia, przy czym w razie braku możliwości zwrotu tego świadczenia w naturze – zwrot wartości tego wzbogacenia.

Przy czym już na początku rozważań w tym przedmiocie należy podkreślić, iż przedmiotem świadczenia na rzecz pozwanego były środki pieniężne (a nie nieruchomość), stąd pozwany zobowiązany jest do zwrotu powódce wartości nominalnej tych środków, a skoro te środki otrzymał, to jest legitymowany biernie w niniejszej sprawie, a bez znaczenia jest, iż nieruchomość pozwanego, w której małżonkowie zamieszkali i w którą pozwany zainwestował przekazane środki w ramach uzgodnionego przez małżonków celu, przekazał po rozwodzie stron, w darowiźnie, swojej drugiej małżonce. Pozwany uzyskał od małżonki w trakcie trwania związku małżeńskiego świadczenie w formie środków pieniężnych, a brak jest dowodów na to, iż korzyść tą (w postaci tych środków pieniężnych) przekazał osobie trzeciej – drugiej żonie.

W tym kontekście można odwołać się do dorobku orzecznictwa w zakresie rozlicznie konkubinatu, w świetle którego roszczenie o zwrot świadczenia z powodu nieosiągnięcia zamierzonego celu może nieraz też powstać w następstwie ustania związku partnerskiego (w niniejszej sprawie – w następstwie ustania związku małżeńskiego)

W szczególności wskazuje się na przypadki przysporzeń partnera na rzecz współpartnera ze względu na istniejący między nimi związek partnerski i zamiar kontynuowania tego związku przy świadomości współpartnera, że bez przekonania partnera o trwaniu związku nie doszłoby do przysporzenia. W takich przypadkach za zamierzony cel świadczenia w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. uważa się kontynuację związku partnerskiego, zaś ustanie związku partnerskiego – za jednoznaczne z nieosiągnięciem zamierzonego celu świadczenia. W rezultacie w takich przypadkach dopuszcza się, gdy nie wchodzą w grę inne środki rozliczeń, zastosowanie art. 410 § 2 k.c. między byłymi partnerami w zakresie, w jakim przepis ten przyznaje roszczenie o zwrot świadczenia z powodu nieosiągnięcia zamierzonego celu świadczenia (wyrok SN z dnia 16 czerwca 2016 r. V CSK 581/15).

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż między małżonkami żyjącymi w ustroju rozdzielności majątkowej również dochodzi do przysporzeń między małżonkami ze względu na istniejący między nimi związek małżeński i zamiar kontynuowania tego związku przy świadomości współmałżonka, że bez przekonania współmałżonka o trwaniu związku nie doszłoby do przysporzenia. W takich przypadkach za zamierzony cel świadczenia w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. uważa się kontynuację związku małżeńskiego, zaś ustanie związku małżeńskiego – za jednoznaczne z nieosiągnięciem zamierzonego celu świadczenia. W rezultacie znajdzie zastosowanie art. 410 § 2 k.c. między byłymi małżonkami w zakresie, w jakim przepis ten przyznaje roszczenie o zwrot świadczenia z powodu nieosiągnięcia zamierzonego celu świadczenia.

Z postępowania dowodowego wynika, iż małżonkowie w trakcie trwania związku małżeńskiego – jeszcze gdy obowiązywał ich ustrój wspólności majątkowej – postanowili wybudować dom w miejscowości Ś. na nieruchomości stanowiącej ich majątek wspólny w celu wspólnego w nim zamieszkania. Budowę domu rozpoczęli w 2005 i w tym czasie postawili dom do stanu surowego z dachem. W trakcie trwania budowy domu w 2006 r. strony zawarły umowę o rozdzielności majątkowej, a nieruchomość dotychczas wspólna, została przekazana do majątku osobistego pozwanego, bez spłaty na rzecz powódki. Mimo że małżonkowie zawarli umowę o rozdzielności majątkowej i podziale majątku, żyli tak jak by tych umów nie zawierali tj. prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, wspólną gospodarkę finansową, mieli tzw. „wspólną kasę”- nigdy nie rozdzielali środków finansowych, które otrzymywali z różnych tytułów i traktowali je jak wspólne. Nadal też małżonkowie wspólnie budowali dom, choć na działce, która była wyłączną własnością pozwanego w celu wspólnego w nim zamieszkania.

Podsumowując ten wątek oceny dowodów, należy wskazać, iż Sąd ustalił, iż powódka przekazała mężowi 135.000 zł w uzgodnionym wspólnie celu jakim było wykończenie budowy domu w Ś. po to, by w nim zamieszkać całą rodziną. Okoliczność ta wynika z wiarygodnych i zgodnych z zasadami doświadczenia życiowego zeznań powódki, które w zakresie prac i zakupów do wykonania po 6.11.2017 pokrywają się z zeznaniami samego pozwanego, zeznania powódki są szczegółowe co do wydatków koniecznych do dokonania po 6.11.2017, są nadto spójne z zeznaniami świadków A. S. i R. S. co do celu sprzedaży mieszkania (dokończenie budowy domu), a osoby te budowały dom obok i były zaprzyjaźnione z małżonkami. Pozwany nie zdołał obalić tych dowodów i nie przedstawił wiarygodnych przeciwdowodów.

Powódka zatem przekazała swemu mężowi w trakcie trwania związku małżeńskiego 135.000 zł ze względu na istniejący między nimi związek małżeński i zamiar kontynuowania tego związku przy świadomości pozwanego, że bez przekonania powódki o trwaniu związku nie doszłoby do tego świadczenia. Zamierzonym celem świadczenia była zatem kontynuacja związku małżeńskiego i co za tym idzie – wspólne zamieszkiwanie wraz z dziećmi w domu będącym własnością pozwanego, zaś ustanie związku małżeńskiego – należy uznać za jednoznaczne z nieosiągnięciem zamierzonego celu świadczenia. W rezultacie znajdzie zastosowanie art. 410 § 2 k.c., który przyznaje powódce roszczenie o zwrot świadczenia z powodu nieosiągnięcia zamierzonego celu świadczenia. Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu sygn. akt XII C 528/18

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji, prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.