Darowizna czy sprzedaż wspólnego samochodu bez zgody przez byłego męża albo żonę przed podziałem majątku

Darowizna czy sprzedaż wspólnego samochodu bez zgody przez byłego męża albo żonę przed podziałem majątku

Zgodnie z art. 31 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z chwilą zawarcia małżeństw powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa małżeńska obejmująca przedmioty nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nie objęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Zasadą jest, iż wspólność majątkowa powstaje z mocy samego prawa z chwilą zwarcia małżeństwa.

O zaliczeniu poszczególnych przedmiotów majątkowych do majątku wspólnego małżonków lub ich majątku osobistego nie decyduje złożone przez nich oświadczenie, że nabywany przedmiot wchodzi w skład określonej masy majątkowej, ponieważ rozstrzyga o tym ustawa.

Przede wszystkim decydującym o zaliczeniu przedmiotów majątkowych do majątku wspólnego małżonków jest czas ich nabycia. Przyjmuje się, że prawo własności nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej z reguły wchodzi do wspólności ustawowej małżeńskiej niezależnie od tego czy zostało nabyte przez jedno z małżonków, czy przez oboje. Bez znaczenia jest przy tym czy środki pochodzące na nabycie pochodziły z majątku wspólnego, czy też z majątku osobistego (odrębnego), chyba że nabycia nastąpiło w drodze tzw. surogacji rozumianej jako zastąpienie przedmiotu wchodzącego w skład majątku osobistego (odrębnego), innym przedmiotem nabytym w zamian pierwszego.

Darowizna czy sprzedaż wspólnego samochodu bez zgody przez byłego męża albo żonę przed podziałem majątku Poznań

Zgodnie z treścią art. 37 § 1 pkt 4, § 2 i § 3 KRO zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka. Druga strona może wyznaczyć małżonkowi, którego zgoda jest wymagana, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.

Zgodnie ze wskazanym przepisem umowa dotycząca przedmiotu objętego małżeńską wspólnością ustawową, zawarta pomiędzy jednym z małżonków a inną osobą bez wymaganej zgody drugiego małżonka, jest czynnością prawną niezupełną (kulejącą), w konsekwencji czego z chwilą jej zawarcia powstaje stan tzw. bezskuteczności zawieszonej. Zgoda drugiego małżonka na przeniesienie własności już po zawarciu umowy następuje w postaci potwierdzenia. Jeżeli potwierdzenie umowy nastąpi, umowa stanie się w pełni skuteczna tak, jakby jej uczestnikami byli oboje małżonkowie już w chwili jej zawarcia. Z chwilą potwierdzenia ustaje stan bezskuteczności zawieszonej umowy, a tym samym ustaje możliwość uznania jej za nieważną z tego tylko powodu, że w chwili zawarcia umowy brak było zgody drugiego małżonka. Stan bezskuteczności zawieszonej ustaje także wtedy, gdy definitywnie nie dojdzie do potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka. W obu przytoczonych wyżej sytuacjach, tj. zarówno w razie bezskutecznego upływu terminu wyznaczonego do potwierdzenia umowy, jak i w razie złożenia przez drugiego małżonka uczestnikom umowy oświadczenia o odmowie jej potwierdzenia, stan bezskuteczności zawieszonej przekształca się w bezwzględną nieważność umowy (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 5.03.1981 r., III CZP 1/81, OSNC 1981/8/145).

Czyli, jeżeli nastąpi odmowa potwierdzenia czynności, albo termin do jej potwierdzenia upłynie bezskutecznie, wówczas taką umowę uważa się za bezwzględnie nieważną od chwili jej zawarcia. Na nieważność umowy, którą zawarto bez wymaganej zgody drugiego z małżonków i która nie została przez niego potwierdzona, nie ma wpływu okoliczność, że druga strona umowy działała w dobrej wierze. Artykuł 37 KRO nie określa jakiegokolwiek terminu do potwierdzenia umowy, wobec czego możliwe jest jej potwierdzenie nawet po znacznym czasie od chwili zawarcia. Jest niewątpliwe, że możliwość potwierdzenia istnieje przez cały czas trwania wspólności ustawowej.

Potwierdzenie lub odmowa potwierdzenia zależy więc wyłącznie od uprawnionego małżonka i może nastąpić nawet wiele lat po zawarciu umowy. Do czasu potwierdzenia lub odmowy potwierdzenia, umowa ma charakter czynności prawnej niezupełnej, która z chwilą odmowy potwierdzenia staje się czynnością prawną nieważną ex tunc, a więc od chwili jej dokonania.

Sprawa sądowa opracowana przez Kancelarię

Skarżący usiłuje z wynikającego z zeznań jednego ze świadków faktu nabywania kolejnych samochodów należących do stron przy wsparciu finansowym rodziców wyprowadzić wniosek, że E. J. z pewnością wiedziała o zbyciu udziału we współwłasności ostatniego z tych pojazdów na rzecz swojego teścia. Taka konkluzja nie jest uprawniona ani w świetle zasad logicznego rozumowania, ani też doświadczenia życiowego. Dla Sądu odwoławczego nie jest w pełni zrozumiałe, dlaczego z faktu, że pierwszy z samochodów stron był współwłasnością ich i ich rodziców (jeśli rzeczywiście taki wniosek można wywieść ze zgromadzonego materiału dowodowego), miałoby nieodparcie albo choćby ze znacznym prawdopodobieństwem wynikać, że rozporządzenie udziałem w ostatnim z tych pojazdów odbyło się za wiedzą i zgodą wnioskodawczyni. Jak słusznie wskazał Sąd Rejonowy zgromadzony w toku sprawy materiał procesowy nie dawał podstawy do ustalenia, że wnioskodawczyni wyraziła choćby następczą zgodę na dokonanie samodzielnie przez skarżącego darowizny wynoszącego ¾ części udziału we współwłasności tego pojazdu. Zawarte w uzasadnieniu apelacji twierdzenia skarżącego mające uzasadnić istnienie po stronie wnioskodawczyni świadomości i akceptacji powyższej darowizny, zdaniem Sądu Odwoławczego, nie odpowiadają rzeczywistości i przywołane są jedynie na potrzeby apelacji. Darowizna, jak prawidłowo ustalił Sąd Rejonowy, została wszak dokonana w grudniu, podczas gdy strony już od kilku miesięcy pozostawały ze sobą w stanie faktycznej separacji. W tym kontekście trudno uznać za wiarygodne twierdzenia skarżącego zawarte w apelacji, że wnioskodawczyni miała niczym nieograniczoną możliwość zapoznania się z treścią dowodu rejestracyjnego powołanego wyżej pojazdu (który to fakt miałby świadczyć o jej milczącej zgodzie na darowiznę), skoro samochód pozostawał w tym czasie w wyłącznym użytku skarżącego. Nawet jednak, gdyby przyjąć, że taką możliwość miała, to nie dowodzi to, że sprawdzała poczynione w nim zapisy, a tym samym była świadoma dokonanej przez skarżącego darowizny udziału we współwłasności pojazdu i ją akceptowała. Słusznie wskazał również Sąd Rejonowy, że z braku po stronie wnioskodawczyni procesowej reakcji na wiadomość o dokonaniu przez skarżącego powyższej darowizny można wnioskować, iż w sposób konkludentny wyraziła na nią następczą zgodę.

Darowizna czy sprzedaż wspólnego samochodu bez zgody przez byłego męża albo żonę przed podziałem majątku Poznań

Sąd Okręgowy nie podziela również zasadności zarzutu naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu art. 37 § 1 pkt 4 KRO w związku z art. 31 § 1 KRO Zgodnie z treścią art. 37 § 1 pkt 4 KRO w przypadku istnienia małżeńskiej wspólności ustawowej zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Przepis ten dotyczy sytuacji, w której czynność prawna dokonywana jest wyłącznie we własnym imieniu przez jednego z małżonków, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Skarżący, będąc jedynym właścicielem ujawnionym w dowodzie rejestracyjnym samochodu marki F. (...) o nr rej. (...), bez wiedzy i zgody swojej ówczesnej małżonki, w dniu 31 grudnia dokonał na rzecz swojego ojca darowizny wynoszącego ¾ części udziału w prawie własności tego pojazdu. Strony przez cały okres trwania małżeństwa pozostawały natomiast w ustroju majątkowej wspólności ustawowej, a z przedłożonej przez skarżącego w toku postępowania kopii umowy sprzedaży z dnia 17 września bezspornie wynika, że przedmiotowy samochód został zakupiony przez skarżącego w trakcie małżeństwa. W konsekwencji, zgodnie z treścią art. 31 § 1 k.r. i o., rzecz ta stanowiła składnik majątku wspólnego wnioskodawczyni i skarżącego, a do rozporządzenia pojazdem w drodze darowizny zastosowanie znajduje dyspozycja art. 37 § 1 pkt 4 KRO przewidująca konieczność uzyskania na nie obligatoryjnej zgody drugiego małżonka. Zgoda ta nie jest konieczna tylko wówczas, jeżeli darowizna jest „drobna" i zarazem „zwyczajowo przyjęta". O tym zaś, czy darowizna jest drobna, świadczy przede wszystkim jej wartość, co należy oceniać stosownie do okoliczności danego przypadku, w szczególności odnosząc ją do wartości całego majątku małżonków oraz ich statusu majątkowego. Zwyczajowo przyjęte darowizny to darowizny dokonywane z okazji świąt, imienin lub innych zdarzeń o charakterze osobistym, np. ślubu, czy również datki świadczone w ramach zbiórek publicznych oraz darowizny przedmiotów, które przestały być małżonkom potrzebne.

Sąd Odwoławczy podziela w tym zakresie zapatrywanie Sądu I instancji, wedle którego darowizny powyższej, nawet rozpatrując ją jedynie pod kątem samej wartości przedmiotu darowizny, wynoszącej na datę dokonania tej czynności nie mniej niż 2.250 zł (3/4 z kwoty 3.000,00 zł, przy czym należy pamiętać, że kwota 3.000,00 zł odpowiadała wartości pojazdu w dacie jego całkowitej szkody, a darowizna dokonywana była w grudniu, gdy wartość pojazdu była z pewnością wyższa), nie sposób uznać za „drobną” i zarazem „zwyczajowo przyjętą”. Zważyć należy, że był to ważny składnik ich majątku wspólnego, biorąc pod uwagę wartość tego majątku ustaloną przez Sąd w toku postępowania, a możliwości zarobkowe i majątkowe stron były na poziomie niższym od przeciętnego. W konsekwencji skuteczność dokonanej przez skarżącego bez zgody wnioskodawczyni czynności prawnej należy oceniać przez pryzmat przepisu art. 37 § 1 pkt 4 k. r. i o. Brak wykazania udzielenia przez wnioskodawczynię zgody na dokonanie tej darowizny prowadzi zatem do prawidłowo przyjętego przez Sąd Rejonowy wniosku, że w przy podziale majątku wspólnego rozliczeniu podlega wartość całego samochodu, a nie tylko udziału w jego współwłasności. Postanowienie Sądu Okręgowego - III Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 3 marca 2014 r. III Ca 1193/13

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji, prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

5/5 - (98 votes)