Podział majątku i spłata kredytu przez jednego z byłych małżonków - męża czy żonę

Podział majątku i spłata kredytu przez jednego z byłych małżonków - męża czy żonę

Jak rozliczyć w sprawie o podział majątku spłatę kredytu przez jednego z byłych małżonków z jego majątku osobistego? Czy można poddać waloryzacji tę kwotę? Czy to się opłaca i dlaczego? Przeanalizujmy to na podstawie naszej ciekawej sprawy Sądowej.

Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest podział majątku wspólnego małżonków Z chwilą prawomocnego rozwiązania małżeństwa przez rozwód ustała wspólność majątkowa małżeńska K. C. i Ł. C.. Odnośnie podziału majątku wspólnego małżonków W. zastosowanie znajdą przepisy ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przypomnienia wymaga, iż z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków (art. 31 KRO). Wskazać także należy, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego Sąd w pierwszej kolejności ustala skład i wartość majątku wspólnego.

W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, iż uczestnicy podzielili między siebie przedmioty użytku domowego, a do podziału przedstawili wyłącznie spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oraz samochód osobowy. Wartość opisanych składników majątku była przy tym miedzy uczestnikami niesporna. Strony nie kwestionowały również, że uczestnik wyprowadził się z lokalu mieszkalnego, a także, iż zakupiony w trakcie trwania małżeństwa pojazd jest w posiadaniu i użytkowaniu wnioskodawczyni. Poza sporem pozostawała także suma wydatków, jakie wnioskodawczyni poczyniła po ustaniu małżeństwa ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny poprzez spłatę kredytu hipotecznego, wyrażająca się kwotą 40.756, 21 zł (4.358, 18 zł + 1.946, 97 zł + 674, 62 zł + 33.776, 44 zł), na którą to okoliczność wnioskodawczyni przedłożyła potwierdzenia przelewów, jak również, że wnioskodawczyni spłaciła część zadłużenia uczestnika w ZUS (200 zł). Wreszcie strony były zgodne co do tego, że uzyskana przez wnioskodawczynię kwota 95.000 zł pochodziła ze sprzedaży mieszkania stanowiącego jej majątek osobisty, a zatem dokonaną z tych środków częściową spłatę kredytu postrzegać należy, jako poczynienie nakładu z majątku osobistego wnioskodawczyni na majątek wspólny.

Oś sporu między stronami sprowadzała się w istocie do ustalenia, czy nakład wnioskodawczyni na majątek wspólny w postaci spłaty kredytu w kwocie 95.000 zł podlega waloryzacji, czy też nie. W ocenie Sądu na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć w sposób twierdzący, a przedmiotowy nakład potraktować per analogiam do sytuacji, w której jeden z małżonków wnosi wkład mieszkaniowy w związku z nabyciem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 października 1990 roku (III CZP 55/90, OSNCP 1991/4/48), nakład, który w chwili oczekiwania na przydział mieszkania spółdzielczego uczyniony był jako wpłata na wkład mieszkaniowy, z chwilą przydziału mieszkania staje się w istocie nakładem na spółdzielcze prawo do lokalu. Mieści się on w wartości tego prawa jako jej część. Przydział mieszkania wiąże się ze zgromadzeniem wkładu mieszkaniowego w określonej wysokości i w chwili przydziału wkład ten praktycznie odpowiada wartości prawa do przydzielonego lokalu, ale w chwili podziału majątku wspólnego wartość tego prawa jest inna, z reguły znacznie wyższa niż wartość uprzednio zgromadzonego wkładu mieszkaniowego. Roszczenie o zwrot nakładu jest roszczeniem o zwrot jego wartości. Chodzi tu o wartość nie w chwili dokonywania nakładu, ale w chwili orzekania o zwrocie nakładu.

Pogląd, według którego w chwili podziału majątku wspólnego małżonkowi, który poczynił ze swego majątku odrębnego nakład na majątek wspólny w postaci wpłaty na wkład mieszkaniowy, przysługuje zwrot tego nakładu według jego sumy nominalnej, nie uwzględnia powyższych okoliczności. Wzięcie ich pod uwagę prowadzi zaś do stwierdzenia, że wartość nakładu z majątku odrębnego jednego z małżonków na ich majątek wspólny, polegającego na wpłacie dokonanej przez jedno z małżonków na wkład mieszkaniowy związany ze spółdzielczym prawem do lokalu, odpowiada w chwili podziału tego majątku takiej części wartości spółdzielczego prawa do lokalu, jaką część stanowiła ta wpłata w stosunku do całego wkładu mieszkaniowego wpłaconego przez małżonków, od zgromadzeni którego uzależniony był przydział mieszkania. W ocenie Sądu Najwyższego takie stanowisko odpowiada zasadom współżycia społecznego. Zwrot nakładu tylko w wysokości jego sumy nominalnej prowadziłby bowiem do rażącego pokrzywdzenia tego z małżonków, które dokonało tego nakładu, i uzyskania niczym nieuzasadnionej korzyści przez drugie z małżonków. Sąd ten odwołał się także do zasady rozliczania nakładów poczynionych z majątku odrębnego jednego z małżonków na ich majątek wspólny albo odwrotnie, gdy nakłady te poczynione zostały w związku z budową domu lub nabyciem lokalu, a między chwilą budowy lub nabycia i chwilą orzekania o zwrocie nakładów zmieniła się wartość domu lub lokalu. I tak powołując się na dotychczasowe judykaty SN wskazał, że w sytuacji, gdy małżonkowie w czasie trwania wspólności ustawowej wspólnie zbudowali dom na gruncie wchodzącym w skład majątku odrębnego jednego z nich, wartość nakładów określa się w ten sposób, że najpierw ustala się ułamkowy udział nakładów małżonków w wartości domu według cen rynkowych z czasu jego budowy, a następnie oblicza się ten sam ułamkowy udział w wartości domu według cen rynkowych z chwili podziału majątku wspólnego. Wyjaśnił także, że przy rozliczaniu w postępowaniu działowym poczynionych nakładów z majątku odrębnego na majątek wspólny należy ustalić stosunek ułamkowy tych nakładów do wartości rynkowej nabytego lokalu z chwili jego nabycia, a następnie odnieść do wartości z daty podziału. Wreszcie wyjaśnił, że jeżeli spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu należące do majątku odrębnego małżonka zostanie w czasie trwania wspólności ustawowej przekształcone na prawo własnościowe wchodzące w skład majątku wspólnego, to wartością nakładu z majątku odrębnego na majątek wspólny jest suma odpowiadająca wysokości należności przypadających osobie uprawnionej z art. 218 § 4 prawa spółdzielczego - ustawy z dnia 16 września 1982 roku. W konkluzji zaś Sąd Najwyższy stwierdził, że różnice pomiędzy ww. sytuacjami a sytuacją, na tle której powstało zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia, nie są tego rodzaju, żeby w każdej z tych sytuacji stosować odmienne zasady rozliczania nakładów. Oczywiste jest przy tym, że choć Sąd Najwyższy analizował sytuację związaną z wpłatą dokonaną na wkład mieszkaniowy, to jak zasygnalizowano na wstępie rozważania te per analogiam należy odnieść do sytuacji, w której małżonek dokonuje ze swojego majątku osobistego nakładu na majątek wspólny poprzez częściową spłatę kredytu zaciągniętego na zakup spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego.

Prawidłowa wysokość nakładu wnioskodawczyni winna być zatem wyliczona jako ułamek aktualnej wartości spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego odpowiadający wartości nakładu (spłaty kredytu) z daty jego wniesienia. O czym była mowa, wnioskodawczyni spłaciła kredyt w kwocie 95.000 zł, która stanowiła 66, 4 % wartości lokalu mieszkalnego zakupionego przez małżonków. Obecnie wartość lokalu strony zgodnie określiły na kwotę 200.000 zł, z czego 66, 4 % wyraża się kwotą 132.800 zł. Przypomnienia wymaga w tym miejscu, że stosownie do treści przepisu art. 45 § 1 KRO, każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. W omawianej sprawie Sąd ustalił, że wartość nakładów poniesionych przez wnioskodawczynię na majątek wspólny wyraża się łącznie kwotą 173.756, 21 zł (132.800 zł + 4.358, 18 zł + 1.946, 97 zł + 674, 62 zł + 33.776, 44 zł). Wartość majątku wspólnego to z kolei kwota 212.000 zł, co po odliczeniu nakładów wnioskodawczyni daje sumę 38.243, 79 zł. Uczestnicy zgodnie wnosili w niniejszym postępowaniu, aby prawo do lokalu mieszkalnego przyznać na wyłączną własność wnioskodawczyni, z kolei w odniesieniu do samochodu marki M. (...) wnioskodawczyni chciała, aby ten składnik majątku przypadł na własność uczestnikowi, zaś uczestnik, aby przypadł na własność wnioskodawczyni. W ocenie Sądu przedmiotowy pojazd winien przypaść K. C., albowiem nie tylko znajduje się w jej posiadaniu i użytkowaniu, ale także został nabyty z myślą, iż będzie użytkowany właśnie przez wnioskodawczynię. Dlatego też Sąd dokonał podziału majątku wspólnego byłych małżonków C. w ten sposób, iż składniki objęte wnioskiem przyznał na wyłączną własność K. C.. Zgodnie z art. 43 § 1 KRO oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, a zatem na rzecz uczestnika należało zasądzić spłatę w wysokości połowy ustalonej wartości majątku, po odjęciu nakładów wnioskodawczyni. Mając powyższe na względzie Sąd zasądził od K. C. na rzecz Ł. C. kwotę 19.121, 90 zł tytułem spłaty udziału w majątku wspólnym płatną w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności. Określając termin spłaty Sąd uwzględnił sytuację majątkową wnioskodawczyni oraz treść jej wyjaśnień, w których podała, iż proponowała uczestnikowi jednorazową spłatę w kwocie 15.000 zł. Skoro więc K. C. dysponuje rzeczoną sumą, Sąd uznał, że 6-miesięczny termin spłaty będzie wystarczający na wypełnienie zobowiązania względem uczestnika.

Wreszcie na sam koniec, podkreślić należy, że choć w sprawach o podział majątku Sąd z urzędu ustala skład i wartość majątku wspólnego, a także wartość ewentualnych nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty małżonka (niezależnie od inicjatywy dowodowej), to już poczynienie oraz wartość nakładów i wydatków poczynionych z majątku osobistego małżonka na majątek wspólny podlega zwykłym regułom dowodowym. Obowiązek przedstawienia dowodów w powyższym zakresie spoczywa zatem na uczestnikach postępowania (art. 3 KPC w zw. z art. 13 § 2 KPC), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 KPC w zw. z art. 13 § 2 KPC) spoczywa na uczestniku, który z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 KC.).  Postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi - VIII Wydział Cywilny z dnia 6 października 2020 r. VIII Ns 490/19

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji. Prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.