Zabezpieczenie kontaktów ojca z dziećmi

Zabezpieczenie kontaktów ojca z dziećmi

Postępowanie zabezpieczające umożliwiające uregulowanie kontaktów z małoletnimi dziećmi lub pieczy nad nimi na czas trwania postępowania o rozwód lub o separację unormowane zostało w części drugiej ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, z późn. zm.), art. 730-757 K.p.c. Głównym celem postępowania zabezpieczającego w sprawach o rozwód lub o separację jest uregulowanie na czas toczącego się postępowania ogółu spraw związanych z funkcjonowaniem rodziny. Postępowanie zabezpieczające w tego rodzaju sprawach powinno pełnić, co do zasady, odmienną rolę niż w przypadku innych zabezpieczanych roszczeń, gdzie nadrzędnym celem jest ułatwienie wykonania mającego zapaść w sprawie orzeczenia. Konsekwencją takiego założenia jest okoliczność, że udzielane zabezpieczenia mają często charakter tzw. zabezpieczeń nowacyjnych, tj. stwarzają między uprawnionym i obowiązanym nową, tymczasową sytuację, która utrzymuje się do czasu uprawomocnienia się orzeczenia o rozwodzie lub o separacji.

Z uwagi na szczególny charakter spraw o rozwód i separację w art. 4451 § 1 i § 2 K.p.c. zastrzeżono zakaz wszczęcia odrębnego postępowania dotyczącego władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi stron lub o ustalenie kontaktów z nimi, jeżeli sprawa o rozwód lub o separację jest już w toku. W razie potrzeby orzeczenia o władzy rodzicielskiej lub o kontaktach w czasie trwania postępowania rozwodowego lub separacyjnego stosuje się przepisy o postępowaniu zabezpieczającym.

Ponadto postępowanie w sprawie dotyczącej władzy rodzicielskiej lub kontaktów wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację ulega z urzędu zawieszeniu z chwilą zainicjowania postępowania o rozwód lub separację. W tej sytuacji o władzy rodzicielskiej lub kontaktach przez cały czas trwania sprawy o rozwód lub o separację sąd orzeka jedynie w postępowaniu zabezpieczającym. Podjęcie zawieszonego postępowania przez sąd opiekuńczy następuje dopiero wówczas, gdy w prawomocnym orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie o rozwód lub o separację nie orzeczono o władzy rodzicielskiej lub o kontaktach. W przeciwnym wypadku takie postępowanie ulega umorzeniu.

Wniosek o udzielenie zabezpieczenia w sprawach o rozwód lub o separację powinien spełniać ogólne warunki przewidziane dla wniosku o udzielenie zabezpieczenia, określone w art. 7301 § 1 i § 2 K.p.c. W myśl tego przepisu wnioskodawca powinien uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy jego brak uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Sąd rozpoznający wniosek przy udzieleniu zabezpieczenia przez uregulowanie kontaktów lub ustanowienie pieczy nad małoletnim dzieckiem na czas trwania postępowania o rozwód lub o separację, z uwagi na szczególny charakter tego rodzaju rozstrzygnięcia, uwzględnia dodatkowe przesłanki, jakimi są dobro i ochrona małoletniego dziecka.

Podkreślić należy, że upływ czasu może wywoływać w relacjach rodzinnych, w tym w szczególności między rodzicami a dziećmi, skutki nie do naprawienia, stąd istotnym elementem sprawnego postępowania zabezpieczającego jest udzielenie jak najszybciej ochrony prawnej. Ustawodawca dał wyraz tej potrzebie, przewidując w przepisach prawa szereg instrumentów służących sprawnemu i efektywnemu rozpoznaniu tego rodzaju wniosku. Osiągnięciu tego celu służą: określenie terminu rozpoznania wniosku o udzielenie zabezpieczenia oraz terminu do wyznaczenia rozprawy (art. 737 K.p.c.), określenie wymogów formalnych wniosku (art. 736 K.p.c.), rezygnacja z wyznaczania rozprawy w wypadkach niecierpiących zwłoki (art. 7561 K.p.c.), a także możliwość zagrożenia obowiązanemu, już w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia, nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego, na wypadek naruszenia obowiązków określonych w tym postanowieniu (art. 7562 K.p.c.).

 Obowiązek rozpoznania wniosku o zabezpieczenie bezzwłocznie, nie później niż w terminie tygodnia od jego złożenia, jest wyrazem szybkości podyktowanej charakterem postępowania zabezpieczającego. Szybkość postępowania wyraża się także w tym, że do rozpoznania wniosku może dojść na posiedzeniu niejawnym bez wzywania drugiej strony (art. 735). W przypadku gdy rozpoznanie wniosku następuje na rozprawie (art. 7531 § 2 i art. 754), miesięczny termin jego rozpoznania jest podyktowany koniecznością wyznaczenia rozprawy i dokonania doręczeń.

Jednocześnie wskazać należy, że przepisy rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 259) przewidują, że za sprawy pilne uważa się m.in. sprawy o ustalenie kontaktów z dziećmi oraz o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką (§ 46 ust. 4 pkt 3 tego rozporządzenia). Obowiązujące przepisy określają priorytet dla spraw rozpoznawanych w ramach postępowania zabezpieczającego, w tym w szczególności spraw o uregulowanie kontaktów z dzieckiem oraz powierzenie pieczy nad małoletnim rozpoznawanych w toku spraw o rozwód lub o separację.

W sprawach dotyczących pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z dzieckiem sąd orzeka w przedmiocie zabezpieczenia po przeprowadzeniu rozprawy, chyba że chodzi o wypadek niecierpiący zwłoki (art. 7561 K.p.c). Wprowadzenie konieczności przeprowadzenia rozprawy w przedmiocie rozpoznania wniosku o udzielenie zabezpieczenia w sprawach dotyczących pieczy nad małoletnim dzieckiem oraz kontaktów z małoletnim dzieckiem wynika z niezwykle skomplikowanych stosunków prawnorodzinnych oraz konieczności zachowania przez sąd szczególnej ostrożności w ocenie treści wniosków w tego typu sprawach. Należy bowiem mieć na względzie to, iż każda sądowa ingerencja w wykonywanie władzy rodzicielskiej oraz prawo do kontaktów z dzieckiem może odcisnąć nieodwracalne piętno na psychice dziecka. Stąd ustawodawca wymaga, aby przed podjęciem decyzji co do udzielenia zabezpieczenia sąd wysłuchał obu stron, tak aby nie ograniczać się wyłącznie do relacji jednego z rodziców, często jednostronnie przedstawianej przez rodzica uwikłanego w konflikt z rozwodzącym się współmałżonkiem, który nie dotyczy samego dziecka. Orzeczenie w przedmiocie powierzenia pieczy nad dzieckiem, a także ustalenia sposobu i terminów kontaktowania się z małoletnim, z uwagi na wartość nadrzędną, jaką jest dobro dziecka, wymaga poczynienia ustaleń dotyczących sytuacji życiowej, edukacyjnej, a nierzadko i zdrowotnej małoletniego. Wszystkie te okoliczności mogą mieć bowiem istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia.

Podkreślenia nadto wymaga, że wyznaczenie rozprawy umożliwia sądowi ustalenie stanowisk obu stron i obiektywną ocenę sytuacji, w tym gotowości rodziców do sprawowania pieczy i możliwości kontaktowania się z małoletnim dzieckiem, co ma także bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia. Oczywiście w sytuacjach nadzwyczajnych udzielenie zabezpieczenia może także nastąpić niezwłocznie na posiedzeniu niejawnym. Mając jednak na uwadze wskazane argumenty, sąd winien korzystać z tej formy rozpoznania wniosku wyjątkowo ostrożnie.

Zwrócić należy również uwagę na przepis art. 2161 K.p.c., który pozwala sądowi w sprawach dotyczących osoby małoletniego dziecka - stosownie do okoliczności, rozwoju umysłowego, stanu zdrowia i stopnia dojrzałości w związku z kształtowaniem władzy rodzicielskiej w sprawach o rozwód i separację - wysłuchać także dziecka, a zarazem po przeprowadzeniu tej czynności uwzględnić jego zdanie i rozsądne życzenia. Nałożenie zatem na sąd rozpoznający sprawę ograniczeń czasowych w tym przedmiocie mogłoby prowadzić do pochopnego i przedwczesnego rozstrzygnięcia w zakresie wniosku o udzielenie zabezpieczenia, które, mimo że ma charakter jedynie tymczasowy, w istocie trwać może na tyle długo, że może znacząco wpłynąć na ukształtowanie relacji małoletniego z każdym z rodziców. Należy przy tym podkreślić, iż dodatkową gwarancją dbania o dobro dziecka jest pozostawienie możliwości niezwłocznego udzielenia zabezpieczenia na posiedzeniu niejawnym w sytuacjach nadzwyczajnych, niecierpiących zwłoki (art. 7561 in fine K.p.c.).

Przykład z sprawy sądowej

1. Zabezpieczyć kontakty i na czas trwania postępowania ustalić, iż wnioskodawca będzie miał prawo do osobistych kontaktów z synem B. L., urodzonym w dniu (...) w I.:

- w pierwszą i trzecią sobotę miesiąca w godzinach od 12.00 do godziny 16.00 poza miejscem zamieszkania małoletniego bez obecności matki;

- w pierwszy dzień Świąt Bożego Narodzenia w godzinach od 12.00 do godziny 16.00 poza miejscem zamieszkania małoletniego bez obecności matki;

- w drugi dzień Ś. Wielkanocnych w godzinach od 12.00 do godziny 16.00 poza miejscem zamieszkania małoletniego bez obecności matki;

2. zobowiązać uczestniczkę – wnioskodawczynię wzajemną K. S. każdorazowo przygotować dziecko do spotkania z ojcem, wydać mu dziecko oraz nie przeszkadzać w realizacji kontaktów;

3. zobowiązać wnioskodawcę – uczestnika wzajemnego D. L. każdorazowo odebrać dziecko od matki i przyprowadzić je z powrotem;

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji, prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.