Zwrot pieniędzy za remont i budowę mieszkania czy domu teściów

Zwrot pieniędzy za remont i budowę mieszkania czy domu teściów

Co do zasady jest możliwe, by sąd w postępowaniu o podział majątku wspólnego przyznał jednemu ze współmałżonków wierzytelność przysługującą względem osoby trzeciej. Roszczenie o zwrot nakładów dokonanych przez małżonków na nieruchomości należącej do osoby trzeciej jest prawem majątkowym, i jeśli powstało ono w czasie trwania wspólności ustawowej, wchodzi w skład majątku wspólnego, zgodnie z art. 31 k.r.o. i podlega podziałowi na równi z innymi składnikami majątku wspólnego. Żaden bowiem przepis nie wyłącza takiego prawa z majątku wspólnego. Zagadnieniem tym zajmował się Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 3 kwietnia 1970 r., III CZP 18/70, przyjął, że wierzytelność z tytułu nakładów dokonanych przez małżonków na rzecz należącą do osoby trzeciej jest objęta, jako składnik majątku wspólnego, postępowaniem o podział majątku. Takie rozliczenie z tytułu wierzytelności związanej z dokonaniem nakładów na nieruchomość osoby trzeciej powinno mieć miejsce w sytuacji, gdy ma się do czynienia z wierzytelnością bezsporną - co do zasady i wysokości - i to zarówno pomiędzy małżonkami, jak i osobą trzecią. Tylko w takim przypadku nie ma przeszkód, by wierzytelność tę - pewną co do zasady i wysokości - uczynić przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie o podział majątku wspólnego na równi z innymi składnikami majątku wspólnego i uwzględnić we wzajemnych rozliczeniach przez jej przyznanie jednemu z małżonków.

Pominięcie w postępowaniu o podziale majątku wspólnego wierzytelności z tytułu nakładów poczynionych z tego majątku w czasie trwania wspólności majątkowej na nieruchomość stanowiącą własność osoby trzeciej nie pozbawia jednak żadnego z byłych małżonków możliwości dochodzenia połowy tej wierzytelności w późniejszym terminie od tej osoby trzeciej. Orzeczenie o podziale nie może rozstrzygać stosunku między tą osobą i uczestnikami postępowania działowego, a osoba trzecia, niebędąca uczestnikiem tego postępowania, nie może powoływać się na prekluzję wynikającą z art. 618 § 3 KPC (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13.2.1987 r., III CZP 3/87, OSNCP 1988, nr 2-3, poz. 34).

Stosownie do treści art. 405 KC., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przesłankami bezpodstawnego wzbogacenia są zatem: uzyskanie korzyści majątkowej bez podstawy prawnej, wymierna wartość tej korzyści (to jest wartość możliwa do określenia w pieniądzu, na przykład prawo własności lub inne prawo majątkowe, nabyta rzecz, nieodpłatne korzystanie z cudzych usług, zaoszczędzenie wydatków) oraz fakt uzyskania tej korzyści kosztem innej osoby, oznaczający istnienie równoległego powiązania między wzbogaceniem po jednej stronie a zubożeniem po drugiej. Wzbogacenie jednej osoby jest zawsze następstwem zubożenia innej osoby. Istnieje więc w istocie współzależność między uzyskaniem korzyści majątkowej wzbogaconego a umniejszeniem majątku, bądź braku korzyści u zubożonego.

Powołany przepis wskazuje na cztery przesłanki powstania roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, którymi są: wzbogacenie jednego podmiotu, zubożenie drugiego podmiotu, związek między wzbogaceniem a zubożeniem i bezpodstawność wzbogacenia. Jak wyjaśnił w swoim wyroku Sąd Najwyższy wartość bezpodstawnego wzbogacenia jest ograniczona dwiema wielkościami, a mianowicie wartością tego, co bez podstawy prawnej ubyło z majątku zubożonego i wartością tego, co bez podstawy prawnej powiększyło majątek wzbogaconego. Wartości te nie muszą być równe, a w wypadku nierówności niższa kwota określa wartość bezpodstawnego wzbogacenia (wyrok z dnia 2002.03.19 w sprawie IV CKN 892/00 opublikowany).

W tym miejscu przywołać należy przepis art. 409 KC., zgodnie z którym obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba, że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. W orzecznictwie i w doktrynie powinność liczenia się z obowiązkiem zwrotu utożsamia się ze złą wiarą (por. np. wyr. SN z 7.8.2001 r., I PKN 408/00, OSNAPiUS 2003, Nr 13, poz. 305; W. Serda, Nienależne świadczenie, s. 253 i n.; E. Łętowska , Bezpodstawne wzbogacenie, s. 135; krytycznie S. Wójcik , Recenzja książki E. Łętowskiej, s. 97). Wzbogacony powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu przede wszystkim wtedy, gdy wie, że korzyść mu się nie należy, a zatem gdy zna wadliwość podstawy prawnej świadczenia.

Przykład sprawy Sądowej

I. B. (1) i J. B. (2) zawarli związek małżeński w dniu 13 stycznia 2001 r. i zamieszkali w mieszkaniu rodziców powoda. Po około trzech latach rodzice J. B. (2) zakupili nieruchomość położoną we wsi K. (...)zabudowaną domem mieszkalnym, z zamiarem przekazania go do zamieszkania córce i zięciowi. Stan techniczny domu mieszkalnego uniemożliwiał zamieszkanie powoda i jego żony. Wymagał znacznych nakładów, w związku z tym I. B. (1) i J. B. (2) wspólnie wykonali wiele prac remontowo-budowlanych, w tym m.in. w postaci: wstawienia 6 sztuk okien, kupna oraz wstawienia drzwi wejściowych balkonowych ze szkła, kupna oraz montażu parapetów na zewnątrz – 6 sztuk oraz wewnątrz – 6 sztuk, wywiercenia studni głębinowej, instalacji centralnego ogrzewania oraz pieca z 7 sztukami grzejników i rurami, doprowadzenia do domu wody ze studni głębinowej, zbiornika bezodpływowego i rozprowadzenia jej po domu, kapitalnego remontu łazienki, wymiany posadzki w pokoju oraz holu, zakupu i montażu paneli podłogowych w pokoju, zakupu i montażu terakoty w holu, wymiany instalacji elektrycznej w całym domu, wymiany ocieplenia budynku , zamontowania ogrodzenia przed domem, wymiany murku , wstawienia słupków metalowych, zakupu nowej siatki, budowy ganka przed domem, budowy komina w kotłowni, zakupu nowej blachy do pokrycia dachu wraz z rynnami, zakupu szalówki, wylania nowego fundamentu wokół domu, zakupu 2 sztuk drzwi pokojowych.

Środki na ten cel pochodziły z darowizn dokonanych przez jego rodziców wyłącznie na jego rzecz, wynagrodzenia ze stosunku pracy powoda oraz zaciągniętych pożyczek w bankach. J. B. (3) z i H. B. złożyli obietnicę, że zakupiony przez nich dom zostanie przekazany na rzecz powoda i jego żony. Wyrokiem Sąd Okręgowy rozwiązał przez rozwód związek małżeński J. B. (2) i I. B. (1).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje takie zapatrywanie i również stoi na stanowisku, iż roszczenie opiera się na podstawie art. 405 KC W przedmiotowej sprawie, niekwestionowane bowiem pozostaje to, iż pozwani zgodzili się, aby powód zamieszkał z ich córką na nieruchomości stanowiącej ich własność i nie żądali za korzystanie z niej wynagrodzenia. Zgodnie z poglądami judykatury, jeśli posiadanie nieruchomości wynika z umowy, na mocy której właściciel nieodpłatnie oddał innej osobie swą nieruchomość w posiadanie, godząc się na to, ażeby osoba ta zarządzała nieruchomością i korzystała z niej jak z własnej, zrzekając się wynagrodzenia za korzystanie, przepisy art. 225 i 226 KC nie będą miały zastosowania. Jeżeli jednocześnie motywem zawarcia takiej umowy był bliski stosunek rodzinny między właścicielem i posiadaczem, to w wypadku gdy nieruchomość ulega zwrotowi na rzecz właściciela, właściciel nie może domagać się wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości przez czas trwania posiadania, a posiadacz może żądać zwrotu nakładów w granicach bezpodstawnego wzbogacenia ( art. 405 i n. KC) w chwili wydania nieruchomości, chyba, że umowa stanowi inaczej (patrz wyrok SN z dnia 30.06. 1972 r., III CRN 91/72, OSNC 1972/12/229, wyrok SA w Lublinie z dnia 03.06.2015 r., I ACa 923/14). Zgodnie z art. 405 KC kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

Ustalenia w przedmiocie określenia wartości nakładów poczynionych przez powoda i jego byłą żoną na nieruchomość wskazaną w pozwie inicjującym niniejsze postępowanie według stanu do dnia wyprowadzenia się I. B. (1). Sąd oparł na opinii biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości mgr W. H., który po uprzednim dokonaniu oględzin nieruchomości będącej przedmiotem postępowania w sprawie oraz dokonaniu analizy i charakterystyki lokalnego rynku nieruchomości, danych zwartych w aktach notarialnych oraz w oparciu o cechy wycenianej nieruchomości i przyjęte założenia, określił wartość poszczególnych nakładów. Ustalając wysokość nakładów biegły określił najpierw aktualną wartość nieruchomości, na której dokonano nakładów, łącznie z tymi nakładami. Potem z tej wartości wyodrębnił nakłady, których wartość określono według zasad rynkowych. Szacując wartość nakładów biegły posłużył się procentowymi udziałami w poszczególnych elementach budynku i prac zewnętrznych tj. wskaźnikami wartości robót w stanie nowym, korygując udziały poszczególnych elementów robót o okres użytkowania poszczególnych elementów. Wartości te przyjęto w oparciu o trwałość poszczególnych elementów i okres ich użytkowania. Z wyliczeń biegłego wynikało, że udział nakładów poniesionych na budynek mieszkalny wynosi 16176 zł, zaś na studnię i szambo 2656 zł, łącznie 18832 zł. Wyrok Sądu Rejonowego w Sokółce - I Wydział Cywilny z dnia 30 listopada 2015 r. I C 236/14

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji. Prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

4.9/5 - (119 votes)