Przemoc psychiczna, fizyczna, znęcanie się, Niebieska Karta i rozwód

Przemoc psychiczna, fizyczna, znęcanie się, Niebieska Karta i rozwód

Przemoc to intencjonalne działanie lub zaniechanie jednej osoby wobec drugiej, które wykorzystując przewagę sił narusza prawa i dobra osobiste człowieka, powodując cierpienia i szkody. Osoba wobec której stosowana jest przemoc, doznaje cierpienia i szkód fizycznych i psychicznych. Jest to intencjonalne działanie lub zaniechanie działania. Ktoś sadzi, że wie co jest dla drugiego dobre lub daje sobie prawo do decydowania w jego imieniu. Jest, przy tym, “święcie” przekonany, że ten drugi powinien mu się “bezwzględnie” podporządkować i zaspokoić jego “jedynie słuszne” życzenia. Mając najlepsze intencje, chce spowodować, by było tak, jak on chce. Nieważne jest tu stanowisko drugiej osoby, jej zdanie, chęci i potrzeby – ma być tak jak on sobie życzy i “to już”, “natychmiast”, “bez dyskusji i gadania”. Praktycznie zawsze jedna osoba ma wyraźną przewagę nad drugą, jest silniejsza fizycznie, psychicznie, materialnie, zawodowo, społecznie i w wymiarze tej przewagi oddziałuje na osobę słabszą, po to, by zmusić ją do podporządkowania się swoim życzeniom.

Analiza częstości poszczególnych rodzajów przemocy w podziale na przemoc fizyczną, psychiczną, ekonomiczną i seksualną wykazuje, że najczęściej stosowanym rodzajem przemocy jest przemoc psychiczna, następnie ekonomiczna, fizyczna, a najrzadziej seksualna. Analizy statystyczne i wartości średnich w ramach badań pokazuje, że w opinii respondentów najbardziej dotkliwa była przemoc psychiczna, następnie ekonomiczna, nieco mniej przemoc fizyczna, a najmniej seksualna. Częstość występowania jednej przemocy jest powiązana z większą częstością doświadczania innej. Można zauważyć, że szczególnie często współwystępują ze sobą przemoc ekonomiczna i psychiczna – ta korelacja jest najsilniejsza. Osoby, które oceniają częstość przemocy psychicznej jako wysoką, tak samo oceniają częstość przemocy fizycznej.

Przemoc ekonomiczna może przybierać różne formy, z których uwzględniono te najczęściej wymieniane w literaturze przedmiotu: nadmierną kontrolę wydawanych pieniędzy, odbieranie zarobionych pieniędzy oraz niezaspokajanie potrzeb materialnych rodziny. Badania wskazują, że najczęstszymi formami przemocy ekonomicznej są: niezaspokajanie potrzeb materialnych rodziny oraz nadmierna kontrola wydatków, rzadziej zaś odbieranie zarobionych pieniędzy.

Sprawcy przemocy mają najczęściej – w deklaracjach i we własnym mniemaniu – dobre intencje. Są przekonani, że nie mieli innego wyjścia” i “musieli” użyć przemocy. Gdyby tylko ofiara coś zrobiła lub nie, to byłoby inaczej. On przecież chciał dobrze i gdyby “tylko”: zamilkła, poszła sobie, nie odzywała się, niczego nie chciała, nie narzekała, była cicho.

Przemoc i znęcanie się a rozwód

W orzecznictwie przyjmuje się, że za zawinione na gruncie przepisów rozwodowych uznaje się działania lub zaniechania małżonka będące wyrazem jego woli, które stanowią naruszenie obowiązków wynikających z przepisów prawa małżeńskiego lub zasad współżycia społecznego i prowadzą do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia. Nie jest przy tym konieczne, dla przypisania małżonkowi winy, objęcie jego zamiarem spowodowania, poprzez określone działania lub zaniechania, rozkładu pożycia prowadzącego w ostatecznym rezultacie do rozwodu. Wystarczy możliwość przewidywania znaczenia i skutków takiego działania lub zaniechania (por. wyrok SN z 28 stycznia 2004 r., IV CK 406/02). Pojęcie winy w art. 57 KRO obejmuje zatem tak winę umyślną, jak i nieumyślną, albowiem małżonek powinien przewidywać wpływ zachowań na rozkład pożycia.

Agresja wobec współmałżonka i rodziny stanowi jedną z głównych przyczyn rozkładu pożycia małżeńskiego. Agresja może przejawiać się w formie werbalnej oraz fizycznej, często agresywne zachowanie współmałżonka wynika ze wzburzenia emocjonalnego i wskutek tego reagowanie jest impulsywne, brutalne i agresywne, niejednokrotnie pozbawione kontroli swoich zachowań i przewidywania jego skutków(Wyrok SN z 24.5.2005 r., V CK 646/04, Legalis).

Porywczość, postawy egocentryczne i ambicjonalne oraz nieumiejętność rozwiązywania konfliktów może występować u obu małżonków, co usprawiedliwia obarczanie winą rozkładu pożycia małżeńskiego obojga małżonków (Wyrok SN z 5.11.1999 r., III CKN 799/99, Legalis).

Sąd Najwyższy przyjął, że reakcja jednego z małżonków w formie ciężkich zniewag na nieodpowiednie zachowanie się drugiego małżonka jest niedopuszczalna. Nawet w wypadku cudzołóstwa jednego z małżonków drugi z nich staje się winnym spowodowania rozkładu pożycia małżeńskiego, jeżeli przez ciągłe zniewagi zatruwał życie popełniającemu cudzołóstwo małżonkowi (Wyrok SN z 29.3.1949 r., WaC 298/48, DPP 1949, Nr 10, s. 54).

Przejawy agresji występują również po stronie kobiety – małżonki. Na przykład zdarza się, że małżonka swoim wybuchowym i agresywnym zachowaniem (charakterem) wywołuje awantury, podczas których dopuszcza się wobec męża agresji fizycznej i słownej, wielokrotnie ubliża mężowi, deprecjonuje jego pracę zawodową, pogardliwie wyraża się o jego matce (por. uzasad. wyrok SN z 13.5.1998 r., II CKN 484/97, Legalis; uzasad. wyr. SA w Poznaniu z 10.2.2004 r., I ACA 1422/03, Wok. 2005, Nr 2, poz. 46; wyr. SN z 28.1.2004 r., IV CK 406/02, Legalis; uzasad. SN z 5.1.2001 r., V CKN 915/00, Legalis).

Niebieska Karta

Kwestie dotyczące przeciwdziałania przemocy, w tym zasady postępowania wobec osób dotkniętych przemocą oraz wobec osób podejrzanych o stosowanie przemocy uregulowane są w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1390), a także w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz. U. z 2011 r. Nr 209, poz. 1245).

Procedura „Niebieskie Karty” obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty i ochrony zdrowia, w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy.

Wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” następuje przez wypełnienie formularza „Niebieska Karta – A” w obecności osoby, co do której istnieje podejrzenie, że doznaje przemocy. Wszczęcie procedury nie wymaga zgody osoby doznającej przemocy. Powyższa procedura przewiduje dwuetapowy udział osoby doznającej przemocy tj. wypełnienie formularza „Niebieska Karta – A” podczas spotkania z przedstawicielem odpowiedniej służby, a następnie zaproszenie osoby doznającej przemocy przez zespół interdyscyplinarny bądź grupę roboczą na spotkanie i wspólne omówienie dalszych, zintegrowanych działań pomocowych.

Osoba wobec, której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc uzyskuje informację o wszczęciu procedury między innymi poprzez otrzymanie wezwania do udziału w spotkaniu zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej.

Przy realizacji procedury „Niebieskie Karty” działania interwencyjne i pomocowe realizowane są w stosunku do całej rodziny, wszystkich jej członków, a nie jedynie wobec osoby, która zgłosiła ten fakt. Dlatego też w odniesieniu do osoby podejrzanej o stosowanie przemocy w ramach procedury „Niebieskie Karty” przewodniczący zespołu interdyscyplinarnego wzywa taką osobę na spotkanie zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej. W trakcie takiego spotkania w obecności osoby podejrzanej o stosowanie przemocy wypełnia się formularz „Niebieska Karta – D”, a zatem osoba ta ma możliwość weryfikacji informacji w nim umieszczanych.

Osoba, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc ma możliwość odniesienia się do treści informacji zgromadzonych przez zespół interdyscyplinarny/grupę roboczą w trakcie procedury, a tym samym kwestionowania dokonanych ustaleń i bronienia się. Nie można bowiem wykluczyć sytuacji, w której osoba podejrzana o stosowanie przemocy okazuje się również osobą, która takiej przemocy doznaje. Jednakże o stwierdzeniu powyższego decyduje zespół interdyscyplinarny lub grupa robocza po dokonaniu analizy zebranej dokumentacji oraz sprawdzeniu okoliczności wskazanych w trakcie wypełniania formularza „Niebieska Karta – D”.

Ponadto warto zauważyć, że członkowie zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej podejmują w stosunku do osoby, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc działania polegające na dokonaniu diagnozy sytuacji rodziny, przekazaniu informacji o konsekwencjach stosowania przemocy oraz koniecznych do podjęcia działaniach mających na celu zaprzestanie stosowania przemocy, a tym samym zmianę postępowania. Motywują do udziału w programach oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych, czy też programach psychologiczno-terapeutycznych.

Należy także wskazać, że przewodniczący zespołu interdyscyplinarnego po zasięgnięciu opinii zespołu interdyscyplinarnego/grupy roboczej w przypadku wystąpienia przesłanek tj. ustania przemocy i uzasadnionego przypuszczenia o zaprzestaniu dalszego stosowania przemocy oraz po zrealizowaniu indywidualnego planu pomocy albo rozstrzygnięcia o braku zasadności podejmowania działań, może podjąć ostateczną decyzję w sprawie zakończenia procedury „Niebieskie Karty”.

Odnosząc się natomiast do kwestii udostępniania osobie, co do której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc, dokumentacji zebranej w trakcie realizacji procedury „Niebieskie Karty” to w ocenie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dokumentacji takiej nie powinno się udostępniać, z uwagi na między innymi konieczność zapewnienia bezpieczeństwa osobie doznającej przemocy.

Ponadto omawiając procedurę „Niebieskich kart” na szczególną uwagę zasługuje fakt, że podstawowym jej celem jest powstrzymanie przemocy w rodzinie, poprzez uruchomienie procesu zmian u jej sprawcy. Niezbędnym warunkiem do uruchomienia procesu zmian u osoby stosującej ww. przemoc jest jednak wola zmiany postępowania, co pozwala na możliwość skorzystania z fachowej pomocy, w postaci m.in. zajęć korekcyjno-edukacyjnych. Należy podkreślić, że bez wskazanej woli zmiany, przy wykorzystaniu jedynie przymusu spotykania się z członkami zespołu interdyscyplinarnego czy też grupy roboczej, nie ma możliwości skutecznego rozwiązania problemu przemocy w rodzinie.

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji, prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Przemoc psychiczna, fizyczna, znęcanie się, Niebieska Karta i rozwód
5 (100%) 116 vote[s]