Zabezpieczenie alimentów na dzieci

Zabezpieczenie alimentów na dzieci

Postępowanie o zabezpieczenie alimentów na dzieci ma charakter pomocniczy w stosunku do postępowania rozpoznawczego oraz postępowania egzekucyjnego. Postępowanie to cechuje się pewną samodzielnością o charakterze funkcjonalnym (wyrażającą się w udzielaniu tymczasowej, prowizorycznej ochrony prawnej osobom potrzebującym) oraz strukturalnym (znajdującą odzwierciedlenie w tym, że postępowanie zabezpieczające zawsze nawiązuje do określonego postępowania rozpoznawczego, które ma zostać wszczęte w przyszłości albo już się toczy). Nie zmienia to jednak zasadniczej cechy postępowania zabezpieczającego, którą jest akcesoryjność wobec postępowania rozpoznawczego i egzekucyjnego.

Alimenty należą do roszczeń uprzywilejowanych, których szczególna ochrona wypływa z ważnych racji społecznych i ma na celu zabezpieczenia wykonania orzeczenia, które ma zostać wydane w przyszłości. Zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych może mieć dwojaki charakter. Może to być typowe zabezpieczenie konserwacyjne zmierzające do utrzymania stanu majątkowego dłużnika w celu zapewnienia wierzycielowi alimentacyjnemu zaspokojenia (czyli skuteczności egzekucji przyszłego wyroku zasądzającego alimenty przy wykorzystaniu sposobów zabezpieczenia wskazanych w art. 747 K.p.c.).

Może to być również zabezpieczenie nowacyjne uregulowane w art. 753 K.p.c., który stanowi, że w sprawach o alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu obowiązanego do zapłaty uprawnionemu jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej. Zabezpieczenie nowacyjne ma na celu stworzenie na czas trwania procesu nowej, prowizorycznej sytuacji, w której osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, zostaje zobowiązana do zapłaty (jednorazowo albo okresowo) pewnej sumy pieniężnej. Celem zabezpieczenia w tym przypadku nie jest zapewnienie egzekucyjnego wykonania przyszłego wyroku, lecz natychmiastowe dostarczanie uprawnionemu środków utrzymania. Jak zauważa się w orzecznictwie, ze względu na czas trwania postępowania rozpoznawczego w sprawach o alimenty uzasadnione jest obejmowanie kwotą zabezpieczenia pełnych środków utrzymania osoby uprawnionej, gdyż niweluje się wówczas zjawisko narastania zaległości egzekucyjnych, a pozwany ma przewidywalną sytuację procesową (por. wyr. Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 14 grudnia 1995 r. I ACr 850/95, OSA 1996, Nr 3, poz. 14).

W każdym przypadku udzielenia zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych poprzez zobowiązanie obowiązanego do uiszczania uprawnionemu okresowo określonej kwoty pieniężnej dochodzi do zaspokojenia wierzyciela do wysokości dokonanej zapłaty, nie wyłączając sytuacji, gdy wniosek o zabezpieczenie alimentów został uwzględniony jedynie częściowo (por. J. Jagieła, Zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych, NP 1991, nr 1-3, s. 54.). W tym przypadku zabezpieczenie prowadzi jednakże do prowizorycznego zaspokojenia uprawnionego, dlatego też zakaz, jaki statuuje art. 731 K.p.c. (zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia), nie ma tu zastosowania. Przyjmuje się, że zobowiązanie do okresowego płacenia określonej sumy pieniężnej - ze względu na charakter świadczeń alimentacyjnych - winno być podstawowym sposobem zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych, natomiast nakaz jednorazowej zapłaty powinien mieć miejsce jedynie wyjątkowo.

Wykonanie postanowienia o nowacyjnym zabezpieczeniu roszczeń alimentacyjnych odbywa się w trybie egzekucji świadczeń pieniężnych, po zaopatrzeniu postanowienia sądu o zabezpieczeniu w klauzulę wykonalności. Należy jednak podkreślić, że w żadnym razie nie jest to zaspokojenie definitywne, lecz o charakterze prowizorycznym i warunkowym.

 Jeżeli bowiem powództwo wierzyciela o zasądzenie alimentów nie zostanie uwzględnione, to z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu (odrzucającego pozew, oddalającego żądanie, umarzającego postępowanie) następuje upadek zabezpieczenia na podstawie art. 744 § 1 K.p.c. Upadek zabezpieczenia oznacza zniweczenie z mocy prawa bezpośrednich skutków postanowienia o zabezpieczeniu. Postępowanie prowadzone w trybie egzekucji świadczeń pieniężnych na podstawie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia podlega umorzeniu po przedłożeniu orzeczenia pozbawiającego postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia wykonalności (zob. art. 825 pkt 2 K.p.c.) lub postanowienia sądu stwierdzającego upadek zabezpieczenia (mającego charakter deklaratywny), którego wydanie jest przewidziane w art. 744 § 3 w zw. z 7541 § 3 K.p.c. oraz w art. 7541 § 3 K.p.c.

Uchylenie zabezpieczenia alimentów

Z kolei, jeżeli powództwo o alimenty zostanie uwzględnione w całości lub w części prawomocnym wyrokiem (albo uprawomocni się orzeczenie umarzające postępowanie wobec zawarcia przez strony ugody), odpadają przyczyny, dla których dokonano zabezpieczenia. Ochronę prawną zapewnia bowiem uprawnionemu prawomocne orzeczenie sądu (albo ugoda). Z tego względu ustawodawca przesądził, że jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej albo jeżeli sąd inaczej nie postanowi, zabezpieczenie upada po upływie miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu (zob. art. 7541 § 1 K.p.c.). W tym przypadku cel upadku zabezpieczenia jest inny - w okresie miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie uprawniony powinien podjąć niezbędne kroki zmierzające do realizacji swego prawa podmiotowego (zaspokojenia zabezpieczonego wcześniej roszczenia), o ile takie kroki są konieczne, tzn. egzekwować kwotę zasądzoną w wyroku (lub wynikającą z ugody). Jeżeli bowiem dłużnik dobrowolnie nie świadczy, egzekucja staje się naturalną i jedyną drogą uzyskania zaspokojenia roszczenia, które uprzednio było zabezpieczone. Ustawodawca przyjął co do zasady (wyjątek - zob. art. 7541 § 2 K.p.c.) okres miesięczny za wystarczający do tego, żeby wierzyciel złożył wniosek o wszczęcie egzekucji, a nie korzystał w dalszym ciągu z zabezpieczenia. W omawianym przypadku wszczęcie egzekucji we wskazanym terminie zapewnia ciągłość w realizacji uprawnień wierzyciela.

Zwrot alimentów

W razie upadku zabezpieczenia na tej podstawie, że żądania nie uwzględniono (prawomocnie odrzucono pozew, oddalano żądanie lub umorzono postępowanie - zob. art. 744 § 1 K.p.c.), obowiązanemu (pozwanemu) przysługuje roszczenie o zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego w postępowaniu zabezpieczającym świadczenia. Roszczenie to przysługuje także w przypadku uwzględnienia żądania o zasądzenie alimentów w rozmiarze mniejszym niż wynikający z postanowienia o zabezpieczeniu albo za okres krótszy niż od chwili udzielenia zabezpieczenia. Natomiast w sytuacji, gdy uprawniony otrzyma w trybie zabezpieczenia to, co zostało zasądzone w przyszłym wyroku (albo później ustalone w ugodzie sądowej), nowacyjne zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych doprowadzi do zaspokojenia wierzyciela. Oznacza to w konsekwencji, że zasądzone w wyroku (albo ustalone w ugodzie sądowej) świadczenie alimentacyjne jest świadczeniem tożsamym z tym, które zostało uzyskane wcześniej na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu nowacyjnym wydanego w oparciu o art. 753 K.p.c.

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji, prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.