Ma??onkowie s? zobowi?zani do wspólnego po?ycia, wzajemnej pomocy i wspó?dzia?ania dla dobra rodziny, któr? przez swój zwi?zek za?o?yli (art. 23 KRO). Wspólne zamieszkiwanie jest niew?tpliwie jedn? z zasadniczych postaci realizacji obowi?zku wspólnego po?ycia, a zatem wydatki zwi?zane z takim celem mog? i powinny by? kwalifikowane w ramach przytoczonej powinno?ci, niezale?nie od tytu?u prawnego do wspólnie zajmowanego lokalu. Zarazem ?o?enie na mieszkanie, w którym ma??onkowie mieli razem zamieszka?, mie?ci si? w obowi?zku wspó?dzia?ania dla dobra rodziny i wzajemnej pomocy. Z kolei art. 27 KRO ujmuje obowi?zki ma??e?skie w wymiarze finansowym, a wi?c tak?e mo?e by? traktowany jako podstawa prawna ?wiadczenia dla realizacji wspólnego celu, zwi?zanego z zaspakajaniem potrzeb bytowych ma??onków. Trzeba w tym miejscu podkre?li?, ?e taka interpretacja nie by?aby mo?liwa, gdyby chodzi?o o wydatki czy nak?ady na maj?tek osobisty drugiego ma??onka nie s?u??cy wspólnemu zaspakajaniu potrzeb, na przyk?ad na zakup o charakterze lokaty kapita?u albo gdyby ma??onkowie nie mieli razem zamieszka? w nabywanej nieruchomo?ci.
Zgodnie z art. 45 kro, ka?dy z ma??onków powinien zwróci? wydatki i nak?ady poczynione z maj?tku wspólnego na jego maj?tek osobisty, z wyj?tkiem wydatków i nak?adów koniecznych na przedmioty maj?tkowe przynosz?ce dochód. Mo?e ??da? zwrotu wydatków i nak?adów, które poczyni? ze swojego maj?tku osobistego na maj?tek wspólny. Nie mo?na ??da? zwrotu wydatków i nak?adów zu?ytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba ?e zwi?kszy?y warto?? maj?tku w chwili ustania wspólno?ci. Zwrotu dokonuje si? przy podziale maj?tku wspólnego, jednak?e s?d mo?e nakaza? wcze?niejszy zwrot, je?eli wymaga tego dobro rodziny. Przepisy tego artyku?u stosuje si? odpowiednio w wypadku, gdy d?ug jednego z ma??onków zosta? zaspokojony z maj?tku wspólnego. Celem tym jest doprowadzenie do dokonania w jednym post?powaniu kompleksowego rozliczenia kwestii maj?tkowych mi?dzy by?ymi ma??onkami (a wi?c unikni?cia równoleg?ego prowadzenia post?powania o podzia? maj?tku i zwrot nak?adów, lecz uwzgl?dnienia tych nak?adów w rozstrzygni?ciu o podziale maj?tku wspólnego), por. Wyrok S?du Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt. I ACa 589/12, Lex nr 1254506.
Z drugiej strony w post?powaniu o podzia? maj?tku wspólnego, poza rozliczeniem nak?adów i wydatków poczynionych z maj?tku odr?bnego na maj?tek wspólny i z maj?tku wspólnego na maj?tek odr?bny w czasie trwania wspólno?ci maj?tkowej ma??e?skiej nast?puje tak?e rozliczenie nak?adów i wydatków dokonanych przez ka?de z by?ych ma??onków w okresie od ustania wspólno?ci do chwili podzia?u majtku wspólnego. S?d w post?powaniu dzia?owym dokonuje wi?c m.in. rozlicze? z tytu?u d?ugów obci??aj?cych maj?tek wspólny i sp?aconych w okresie mi?dzy ustaniem wspólno?ci a dokonaniem podzia?u maj?tku dorobkowego (orzeczenie SN z dnia 9.09.1976 r., III CRN 83/76, OSPiKA 1977/9/157 i orzeczenie SN z dnia 19.12.1977 r. III CZP 85/77 OSNCP 1978/5/90). Jednocze?nie wskaza? trzeba, ?e do ??da? z okresu po ustaniu wspólno?ci nie ma ju? zastosowania art. 45 k.r. i o., który reguluje zwrot nak?adów z maj?tku odr?bnego na maj?tek wspólny ma??onków, a zatem zwrot nak?adów czynionych w trakcie trwania wspólno?ci maj?tkowej. Do rozlicze? mi?dzy ma??onkami z tytu?u wydatków i nak?adów dokonanych przez jedno z nich w czasie od chwili ustania wspólno?ci do chwili podzia?u maj?tku wspólnego – zgodnie z zasad? wyra?on? w art. 42 k.r. i o. – zastosowanie znajduj? przepisy kodeksu cywilnego o wspó?w?asno?ci w cz??ciach u?amkowych, w tym przede wszystkim art. 207 zd. 2 k.c. Rozliczenie z tego tytu?u nast?puje co prawda w post?powaniu o podzia? maj?tku wspólnego, jednak?e procesow? podstaw? tego rozliczenia stanowi? przepisy art. 686 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c., a nie art. 567 § 1 k.p.c. W my?l art. 567 § 3 k.p.c. do post?powania o podzia? maj?tku wspólnego po ustaniu wspólno?ci maj?tkowej mi?dzy ma??onkami stosuje si? odpowiednio przepisy o dziale spadku. Z kolei zgodnie z art. 688 k.p.c. do dzia?u spadku stosuje si? odpowiednio przepisy dotycz?ce zniesienia wspó?w?asno?ci, a w szczególno?ci art. 618 § 2 i 3.
Unormowanie dotycz?ce zwrotu wydatków i nak?adów stosuje si? równie? do przypadku, w którym „d?ug jednego z ma??onków zosta? zaspokojony z maj?tku wspólnego„. W post. z 9.5.2013 r. (II CSK 593/12, Legalis) SN dokona? wyk?adni tego sformu?owania, wskazuj?c, ?e nie dotyczy ono d?ugów zaci?gni?tych przez oboje ma??onków, jak równie? d?ugów wynikaj?cych z czynno?ci prawnych dokonanych za zgod? drugiego ma??onka, a wi?c takich, za które ma??onkowie ponosz? odpowiedzialno?? ca?ym maj?tkiem wspólnym. Zwrotowi podlegaj? zatem te zaspokojone d?ugi, za które ma??onkowie nie ponosili pe?nej odpowiedzialno?ci maj?tkiem wspólnym (zobowi?zania niewynikaj?ce z czynno?ci prawnych i zaci?gni?te bez zgody ma??onka oraz wierzytelno?ci powsta?e przed powstaniem wspólno?ci lub dotycz?ce maj?tku osobistego ma??onka). Mimo nieprecyzyjnego sformu?owania komentowanego przepisu, jego ratio legis nie budzi w?tpliwo?ci – chodzi o zastosowanie mechanizmu zwrotu wydatków i nak?adów do przypadków, w których jeden z ma??onków, zobowi?zany do zaspokojenia d?ugu z maj?tku osobistego odniós? korzy?? kosztem maj?tku wspólnego.
Przepisy kodeksu rodzinnego i opieku?czego nie wskazuj? zasad rozlicze? mi?dzy by?ymi ma??onkami pozostaj?cymi w ustroju rozdzielno?ci maj?tkowej ani w trakcie, ani po rozwi?zaniu ma??e?stwa. W takim uk?adzie stosunków do rozliczenia zastosowanie znajd? wi?c regu?y ogólne, w tym przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, które realizuj? ogóln? zasad?, ?e nikt nie powinien si? bogaci? bezpodstawnie kosztem drugiego. Co do zasady, je?eli jeden z ma??onków pozostaj?cych w ustroju rozdzielno?ci maj?tkowej swoj? aktywno?ci? i zaanga?owaniem finansowym i faktycznym wspó?tworzy? odr?bny maj?tek drugiego ma??onka , mo?e domaga? si? rozliczenia i przywrócenia równowagi ekonomicznej na podstawie art. 405 i n. KC. Poj?cie zwyk?ych potrzeb rodziny nie obejmuje wydatków inwestycyjnych chyba, ?e chodzi o drobne inwestycje nie wymagaj?ce wi?kszego zaanga?owania ?rodków maj?tkowych. Tak?e wspó?dzia?anie we wspó?tworzeniu odr?bnego maj?tku drugiego ma??onka, który ma s?u?y? zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych obojga ma??onków, mie?ci si? w obowi?zkach wynikaj?cych z ma??e?stwa, ale fakt ustanowienia rozdzielno?ci maj?tkowej nie oznacza zrzeczenia si? roszczenia o zwrot korzy?ci, jakie wynik?y z wk?adu pracy i inwencji jednego z ma??onków w maj?tek odr?bny drugiego ma??onka. Uzyskana bez podstawy prawnej korzy?? zamyka si? w kwocie zaoszcz?dzonych wydatków.
Sp?ata prywatnego i osobistego kredytu, po?yczki czy d?ugu m??a albo ?ony w trakcie ma??e?stwa, po rozdzielno?ci maj?tkowej albo rozwodzie
Hipoteza art. 405 KC ma charakter ogólnej podstawowej normy restytucyjnej obejmuj?c? równie? wypadki nienale?nego ?wiadczenia uznane przez ustawodawc? za wypadki najwa?niejsze. Przepisy odnosz?ce si? do ?wiadczenia nienale?nego (art. 410-413 KC) stanowi? lex specialis wobec ogólnej formu?y w tym znaczeniu, ?e precyzuj?, kiedy zachodzi brak podstawy prawnej w wypadku, gdy do wzbogacenia dochodzi poprzez ?wiadczenie (tj. tylko enumeratywnie wyliczonych wypadkach braku podstawy ?wiadczenia), a przede wszystkim przes?dza, ?e ?wiadczenie nienale?ne prowadzi do powstania stosunku restytucyjnego, zwalniaj?c tym samym z obowi?zku wykonywania istnienia wzbogacenia po stronie accipiensa. Jest to istotne, gdy? roszczenie z bezpodstawnego wzbogacenia ma charakter ca?kowicie samodzielny i samoistny a nie subsydiarny wobec innych roszcze?.
Dlatego mo?e doj?? do zbiegu roszcze? (konkurencji roszcze?). Jednak?e taki zbieg wy??czony jest w odniesieniu do przypadków nienale?nego ?wiadczenia (art. 410 KC). Wyró?nienie ?wiadczenia nienale?nego z ogólnych przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu polega bowiem na tym, i? je?eli dosz?o do wzbogacenia w wyniku ?wiadczenia, przypadek musi by? analizowany pod k?tem nienale?nego ?wiadczenia. Nie mo?e mie? w tym wzgl?dzie zastosowania ogólna norma z art. 405 KC Jest to istotne, gdy? je?eli ?wiadczenie nie jest nale?ne w rozumieniu art. 410 KC albo ?wiadczenie jest nienale?ne, ale nie przys?uguje kondykcja ze wzgl?du na wy??czenia z art. 411 KC nie mo?na dochodzi? zwrotu na podstawie art. 405 KC. Przez ?wiadczenie w uj?ciu tego przepisu nale?y rozumie? ka?de celowe i ?wiadome przysporzenie na rzecz maj?tku innej osoby, które z punktu odbiorcy mo?na przyporz?dkowa? jakiemu? zobowi?zaniu, cho?by w ogóle nie istniej?cemu lub jeszcze nieistniej?cemu albo niewa?nemu.
W tym miejscu przywo?a? nale?y przepis art. 409 KC., zgodnie z którym obowi?zek wydania korzy?ci lub zwrotu jej warto?ci wygasa, je?eli ten, kto korzy?? uzyska?, zu?y? j? lub utraci? w taki sposób, ?e nie jest ju? wzbogacony, chyba, ?e wyzbywaj?c si? korzy?ci lub zu?ywaj?c j? powinien by? liczy? si? z obowi?zkiem zwrotu. W orzecznictwie i w doktrynie powinno?? liczenia si? z obowi?zkiem zwrotu uto?samia si? ze z?? wiar? (por. np. wyr. SN z 7.8.2001 r., I PKN 408/00, OSNAPiUS 2003, Nr 13, poz. 305; W. Serda, Nienale?ne ?wiadczenie, s. 253 i n.; E. ??towska , Bezpodstawne wzbogacenie, s. 135; krytycznie S. Wójcik , Recenzja ksi??ki E. ??towskiej, s. 97). Wzbogacony powinien liczy? si? z obowi?zkiem zwrotu przede wszystkim wtedy, gdy wie, ?e korzy?? mu si? nie nale?y, a zatem gdy zna wadliwo?? podstawy prawnej ?wiadczenia.
Sprawa s?dowa opracowana przez Kancelari? nr 1
G. C. i B. P. (1) zawarli zwi?zek ma??e?ski. Strony umownie wy??czy?y ma??e?sk? wspólno?? maj?tkow? co wynika?o z tego, ?e powód chcia? zachowa? zdolno?? kredytow? aby zakupi? pawilon w S. i otworzy? sklep odzie?owy. Ma??onkowie zadecydowali, ?e B. P. (1) nab?dzie do maj?tku odr?bnego lokal mieszkalny w oparciu o kredyt bankowy, za? powód b?dzie pomaga? ?onie w sp?acie kredytu i wyko?czeniu mieszkania. Strony nie zawiera?y ustnej ani pisemnej umowy co do sposobu rozliczenia nak?adów z maj?tku odr?bnego powoda na maj?tek odr?bny pozwanej. Pozwana zawar?a z (…) w?a?cicielem firmy (…)umow? o wybudowanie budynku (…) wraz z lokalem dla nabywcy oznaczonym nr (…) Powy?sza umowa zobowi?zywa?a (…) do ustanowienia na rzecz nabywcy odr?bnej w?asno?ci lokalu najpó?niej w terminie 3 miesi?cy od daty uzyskania prawomocnej decyzji administracyjnej pozwalaj?cej na u?ytkowanie budynku. Nast?pi? odbiór zakupionego lokalu. Ostatecznie B. P. (1) naby?a do maj?tku odr?bnego lokal mieszkalny po?o?ony w W. przy ul. (…). Ma??onkowie w wakacje u wprowadzili si? do nowego mieszkania. Strony wyjecha?y razem na K.. Powód liczy? na ocieplenie relacji ma??e?skich, które przed wyjazdem zacz??y si? psu?. Ma??onkowie z wyjazdu wrócili pok?óceni i pozwana wnios?a spraw? o rozwód. Zadecydowali wówczas zgodnie, ?e chc? zako?czy? post?powanie s?dowe na pierwszym terminie, st?d tre?? ich zezna? ukierunkowana by?a na wykazanie trwa?o?ci rozk?adu po?ycia. Wyrokiem S?du Okr?gowego orzeczono rozwi?zanie zwi?zku ma??e?skiego stron przez rozwód bez orzekania o winie.
Strony nie dokona?y s?dowego podzia?u maj?tku wspólnego. W dacie zawarcia umowy wy??czj?cej wspólno?? maj?tkow? ka?de z nich posiada?o oszcz?dno?ci, które zgromadzi?o w trakcie ma??e?stwa, jak równie? ?rodki pieni??ne jeszcze sprzed ma??e?stwa, a które ma??onkowie umownie podzielili w ten sposób, ?e ka?dy zatrzyma?o ?rodki zgromadzone na swoim koncie. Powy?szy podzia? nie by? przyczyn? nieporozumie? czy wzajemnych roszcze?, zarówno po wy??czeniu wspólno?ci maj?tkowej, jak i po orzeczeniu rozwodu. ?adna ze stron nie domaga?a si? rozliczenia tych oszcz?dno?ci. W czasie obowi?zywania wspólno?ci ma??e?skiej maj?tkowej oboje ma??onkowie pracowali zawodowo, a ka?de z nich gromadzi?o swoje dochody na odr?bnych rachunkach bankowych. Ma??onkowie nie byli upowa?nieni do tych rachunków, a ka?dy z nich swobodnie dysponowa? swoimi zarobkami. Powód dysponowa? te? ?rodkami finansowymi uzyskanymi sprzed ma??e?stwa, miedzy innymi lokat? w (…) na kwot? ponad 16.000 z? i lokat? w (…)na kwot? 20.000 z?. G. C. posiada? lokaty na kwot? ??czn? 104.484,11z?. ?rodki z tych lokat terminowych wp?ywa?y na konto osobiste powoda w(…) z którego dokonywa? p?atno?ci za faktury, b?d?ce podstaw? ??dania pozwu.
Lokal przy ul. (…) stanowi w?asno?? pozwanej. Powód wykaza?, ?e po rozdzielno?ci maj?tkowej dokonywa? na sporny lokal nak?adów ponosz?c koszty sp?aty kredytu, p?ac?c za piwnic? i wyposa?enie mieszkania. Podnosi?, ?e czyni? jedynie nak?ady z maj?tku osobistego na maj?tek osobisty pozwanej i w chwili obecnej – wobec ustania ma??e?stwa – domaga si? rozliczenia tych nak?adów wskazuj?c, ?e podstaw? prawn? jego roszczenia stanowi? przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu – art. 405 KC, zgodnie z którym kto bez podstawy prawnej uzyska? korzy?? maj?tkow? kosztem innej osoby, obowi?zany jest do wydania korzy?ci w naturze, a gdyby to nie by?o mo?liwe, do zwrotu jej warto?ci albo przepisy o nienale?nym ?wiadczeniu – art. 410 KC Poczynienie wydatków na zakup i wyko?czenie mieszkania powód udowodni?. Twierdzenia pozwanej, jakoby koszty te w ca?o?ci pokry?a sama, nie maj? potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Przede wszystkim powód przedstawi? wyci?gi z konta osobistego, faktury i dowody wp?at, które potwierdzaj? poniesione nak?ady. Dochody, które uzyskiwa? powód po orzeczeniu rozdzielno?ci maj?tkowej by?y na tyle du?e, i? pozwala?y na poniesienie wskazanych wydatków. Wskazuj? zreszt? na to wprost tak?e dowody z zezna? ?wiadków. ?wiadek P. P. (2) o?wiadczy?, ?e zarobki powoda by?y znaczne. G. C. by? modelem od najm?odszych lat. Dostawa? za reklam? 10.000- 40.000 z?. ?wiadek podkre?li?, ?e strony nie ukrywa?y ile wydatkowali na wyposa?enie mieszkania, a by?y to kwoty znaczne. Potwierdzi?, ?e strony po ustanowieniu rozdzielno?ci maj?tkowej umówi?y si? zgodnie, ?e powód poniesie koszty wyko?czenia mieszkania, a powódka we?mie kredyt na mieszkanie, aby ma??onek móg? zachowa? zdolno?? kredytow?.
Pozwana natomiast nie udowodni?a aby posiada?a zdolno?ci zarobkowe umo?liwiaj?ce jej samodzielnie sfinansowanie tych wydatków. B. P. (1) zarabia?a oko?o 4.000 z?. Z zasad do?wiadczenia ?yciowego wynika, ?e zarobki uzyskiwane w takiej wysoko?ci nie pozwoli?yby jej na tak luksusowe wyko?czenie mieszkania, bior?c pod uwag? pozycje wskazane na za??czonych fakturach. B. P. (1) nie przed?o?y?a za?wiadcze? o wysoko?ci uzyskiwanego dochodu za wskazany okres. Równie? prowadz?c dzia?alno?? gospodarcz? w zakresie szycia sukienek pozwana nie wykaza?a, by z tego tytu?u uzyskiwa?a znacz?cy dochód. Inaczej G. C., który przed?o?y? dokumenty – wydruki historii swojego konta osobistego – z których wynika, ?e by?y wp?acane na te konto znaczne sumy pieni??ne w zwi?zku z konieczno?ci? uregulowania nale?no?ci z faktur obejmuj?cych elementy wyposa?enia lokalu. Nadto powód z?o?y? potwierdzenie transakcji z konta firmowego (…) kwoty 14.892,56 z? na sp?at? raty za mieszkanie przy ul. (…). Maj?c na uwadze cel jaki przy?wieca? stronom – stworzenie wspólnego centrum ?yciowego – zasadne jest przyj?cie, ?e pozwana w zakresie w jakim nie mia?a pokrycia z w?asnych dochodów, korzysta?a z pieni?dzy przekazanych przez powoda. Fakt, ?e na fakturach i rachunkach widnieje wy??cznie jej nazwisko nie jest dowodem tego, ?e wydatki zosta?y poczynione z jej pieni?dzy, a jedynie tego, ?e pozwana by?a p?atnikiem – czego przecie? powód nie kwestionuje. Powództwo nie zosta?o uwzgl?dnione jedynie w zakresie nale?no?ci w kwocie 4.360 z?, gdy? faktur? VAT przedstawiono na nazwisko ojca powoda.
?adna ze stron w toku post?powania ostatecznie nie wskazywa?a na zawarcie jakiejkolwiek umowy, w ramach której dosz?oby do przesuni?cia pomi?dzy ich maj?tkami czy te? ustale? co do ich rozliczenia. Nie sposób przy tym niezale?nie od stanowisk stron doszukania si? w ich wzajemnych relacjach elementów którejkolwiek z umów nazwanych. Przes?ank? dochodzenia roszczenia na podstawie art. 405 KC jest uzyskanie korzy?ci maj?tkowej bez podstawy prawnej. Oczywistym jest dla S?du, ?e strony po zawarciu umowy o rozdzielno?? maj?tkow? dokona?y w sposób dorozumiany podzia?u maj?tku wspólnego w ten sposób, i? ka?dy z nich zatrzyma? ?rodki finansowe, które posiada?, w tym lokaty bankowe. We wskazanym okresie dzia?alno?? gospodarcza powoda przynosi?a znaczne dochody, a zarobki pozwanej wzros?y, zatem skoro ?aden z ma??onków nie wyst?powa? przez kolejne lata na drog? s?dow? z ??daniem podzia?u maj?tku wspólnego, to powy?sze ustalenie nale?y uzna? za uzasadnione. Je?li przyj??, ?e strony nie dokona? umownego podzia?u maj?tku wspólnego, to przyj?? nale?y, i? co najmniej cz??? lokat w ??cznej kwocie -104.484,11 z?, stanowi?a maj?tek odr?bny powoda. G. C. przedstawi? dowody za?o?enia lokat na kwot? 36.000 z? jeszcze sprzed zawarciem zwi?zku ma??e?skiego. Przed?o?ona przez powoda dokumentacja mailowa, jednoznacznie wskazuje, wbrew temu co twierdzi pozwana, ?e strony wspólnie kierowa?y pracami wyko?czeniowymi i razem podejmowa?y decyzje w tym przedmiocie. Trudno zatem mówi?, aby ma??onkowie prze?ywali powa?ny kryzys ma??e?ski i zamierzali si? rozsta?.
Za bezzasadne S?d uzna? zarzuty pozwanej dotycz?ce naruszenia art. 411 pkt 1 KC Zgodnie z nim nie mo?na ??da? zwrotu ?wiadczenia je?eli spe?niaj?cy ?wiadczenie wiedzia?, ?e nie by? do ?wiadczenia zobowi?zany, chyba ?e spe?nienie ?wiadczenia nast?pi?o z zastrze?eniem zwrotu albo w celu unikni?cia przymusu lub w wykonaniu niewa?nej czynno?ci prawnej lub je?eli spe?nienie ?wiadczenia czyni zado?? zasadom wspó??ycia spo?ecznego. Przy ?wiadczeniu nienale?nym chodzi o ?wiadome, celowe zachowanie zubo?onego, który spe?nia ?wiadczenie mimo braku ku temu obowi?zku. Wyodr?bnienie nienale?ytego ?wiadczenia jako jednego z wypadków bezpodstawnego wzbogacenia, wi??e si? z okoliczno?ci?, ?e wzbogacenie ma swe ?ród?o w woli zubo?onego.
Regulacja ta jednak nie znajduje w sprawie zastosowania, o czym S?d wspomnia? ju? wcze?niej. Finansuj?c nak?ady powód nie by? do tego zobowi?zany w sensie prawnym, podobnie jak pozwana nie by?a obowi?zana do spe?nienia jakiego? konkretnego ?wiadczenia (ekwiwalentnego), którego oczekiwa? od niej powód (przy ?wiadomo?ci tego po stronie pozwanej). Nie zosta?a w tym zakresie zawarta jakakolwiek umowa. Tylko realizacja celu w postaci wspólnego ?ycia, tworzenia wspólnego zwi?zku ma??e?skiego, prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego stwarza?a podstaw? do wspó?finansowania zakupu i wyko?czenia mieszkania. Nie mo?e by? ona jednak uto?samiana z jakimkolwiek w?z?em obligacyjnym. Cel ten odpad? wskutek konfliktu stron i definitywnego rozstania ma??onków. W tej sytuacji nie móg? by? dalej realizowany, dlatego powód móg? ??da? zwrotu równowarto?ci korzy?ci, stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
?wiadczenie jako zachowanie zmierzaj?ce do wykonania zobowi?zania stanowi jego przedmiot. Jak wskaza? S?d Najwy?szy w wyroku z dnia 11 wrze?nia 1997 r., III CKN 162/97 (OSNC 1998, Nr 2, poz. 31), w odró?nieniu od innych przypadków bezpodstawnego wzbogacenia, sytuacje obj?te art. 410 KC zak?adaj? uzyskanie korzy?ci maj?tkowej w nast?pstwie ?wiadczenia, czyli zachowania zmierzaj?cego do wykonania zobowi?zania. Je?eli okre?lone przesuni?cie maj?tkowe nie jest wynikiem ?wiadczenia, nie powstaje roszczenie o zwrot nienale?nego ?wiadczenia, lecz jedynie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia na zasadach ogólnych (art. 405-409 KC). W konsekwencji nie mo?e znale?? zastosowania regulacja art. 411 KC jako odnosz?ca si? wy??cznie do ?wiadczenia nienale?nego.
Powód przekazuj?c pieni?dze na zakup i wyko?czenie mieszkania, a pozwana przyjmuj?c je, czynili to tylko ze wzgl?du na cel, jakim by?o pozostawanie stron w zwi?zku ma??e?skim. Pomimo wi?c braku elementów, które pozwala?yby na uznanie, ?e strony zawar?y umow? (niezale?nie od jej charakteru), nie sposób powiedzie?, ?e powód mia? pe?n? ?wiadomo?? braku podstaw do dokonywania przysporze?. Upatrywa? ich bowiem nale?y w?a?nie w nieb?d?cym umow? porozumieniu odno?nie realizacji celu zwi?zanego z obowi?zkiem ma??e?skim wspó?dzia?ania dla dobra rodziny. Ostatecznie wi?c nie zaistnia?y przes?anki do wy??czenia mo?liwo?ci domagania si? przez powoda zwrotu korzy?ci, które uzyska?a pozwana bez podstawy prawnej. Zakres bezpodstawnego wzbogacenia rozumie? nale?y za? jako warto?? poczynionych nak?adów. Ostatecznie podlega?a zas?dzeniu na rzecz powoda kwota 106.918,90 z? z ustawowymi odsetkami za opó?nienie.
Wydatki na mieszkanie, jego wyko?czenie i wyposa?enie czyni? powód w przekonaniu, ?e wspólnie z ?on? b?d? za ich spraw? lepiej i wygodniej ?y?. Zamys? ten wszed? zreszt? w faz? realizacji, bo G. C. wprowadzi? si? do mieszkania kupionego przez ?on? i zacz?? korzysta? m.in. ze swojego wk?adu w to przedsi?wzi?cie, co by?o zgodne z wcze?niejszymi ustaleniami. Trzeba pami?ta?, ?e decyzja o zawarciu umowy wy??czaj?cej wspólno?? maj?tkow? mia?a wy??cznie pod?o?e praktyczne, zwi?zane z planami kredytowymi. W okoliczno?ciach sprawy istniej? wi?c podstawy by stwierdzi?, ?e gdyby nie umowa maj?tkowa to powód czyni?by takie same wydatki. Wydatki mia?y wi?c s?u?y? obojgu ma??onkom, mimo, ?e formalnie w?a?cicielk? mieszkania mia?a zosta? (i zosta?a) pozwana. W takiej sytuacji zdaniem S?du nie mo?na mówi? o braku prawnych podstaw zobowi?zania powoda, gdy? tkwi? one w obowi?zkach ma??e?skich okre?lonych w art. 23 KRO i 27 KRO, na które wy??czenie wspólno?ci ustawowej nie ma wp?ywu. Wyrok S?du Apelacyjnego – V Wydzia? Cywilny V ACa 377/20
Sprawa s?dowa opracowana przez Kancelari? nr 2
Powódka B. K. wnios?a o zas?dzenie od pozwanego A. K. (1) na swoj? rzecz kwoty 20.000 z?otych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zap?aty i kosztami procesu wed?ug norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska powódka poda?a, i? dochodzi zg?oszonego roszczenia tytu?em rozliczenia wydatków poczynionych z ma??e?skiego maj?tku wspólnego stron na maj?tek osobisty pozwanego w postaci sp?aty w czasie trwania wspólno?ci kredytu stanowi?cego osobiste zobowi?zanie pozwanego oraz zas?dzenie od pozwanego zwrotu kosztów procesu.
Pozwany A. K. (1) wniós? o oddalenie powództwa i zas?dzenie od powódki zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany podniós?, ?e warto?? sp?aconego kredytu wraz z odsetkami w czasie trwania wspólno?ci maj?tkowej stron wynosi?a 54.374,91 z? i ca?o?? tej kwoty pozwany sp?aci? z maj?tku wspólnego, a mianowicie kwot? 33.039 z? z pieni?dzy pozosta?ych ze sprzeda?y mieszkania pozwanego przy ul. (…) w O., kwot? ??cznie 8.000 z? pochodz?c? z darowizn od rodziny, kwot? ??cznie 12.287,67 z? pochodz?c? ze stypendium naukowego oraz kwot? 4.609,90 z? pochodz?c? ze zwrotu nadp?aty wk?adu budowlanego na mieszkanie pozwanego przy ul. (…) w O.
Sp?ata prywatnego i osobistego kredytu, po?yczki czy d?ugu m??a albo ?ony w trakcie ma??e?stwa, po rozdzielno?ci maj?tkowej albo rozwodzie
Powództwo zas?ugiwa?o na uwzgl?dnienie, co do nale?no?ci g?ównej w ca?o?ci. Warto?ci kredytu hipotecznego zaci?gni?tego przez pozwanego w (…) Banku Spó?ce Akcyjnej z siedziba w W. wraz z odsetkami sp?aconych przez strony z ich maj?tku wspólnego powódce przys?uguje roszczenie w stosunku do pozwanego o zwrot po?owy uiszczonych z maj?tku wspólnego nale?no?ci. Zobowi?zanie z tego kredytu bowiem stanowi?o d?ug pozwanego, stanowi?cy element jego maj?tku osobistego.
W ocenie S?du nale?y przyj?? domniemanie, ?e sp?ata takiego osobistego d?ugu jednego z ma??onków w trakcie trwania wspólno?ci maj?tkowej dokonywana jest ze ?rodków pochodz?cych z maj?tku wspólnego. To oznacza, ?e z warto?ci sp?aconego kredytu w czasie trwania wspólno?ci maj?tkowej stron, a wi?c z kwoty 54.374,91 z?, po?owa powinna by? zwrócona powódce, chyba ?e pozwany wykaza?by, ?e ?rodki na t? sp?at? pochodzi?y z jego maj?tku osobistego a nie wspólnego stron.
Zdaniem S?du pozwany wykaza?, ?e na sp?at? przedmiotowego kredytu w czasie trwania wspólno?ci maj?tkowej stron pozwany otrzyma? darowizny od matki i siostry w ??cznej kwocie 8.000 z? oraz zwrot nadp?aty wk?adu budowlanego na jego mieszkanie przy ul. (…) w O. w kwocie 4.609,90 z? i te sumy stanowi?y jego maj?tek osobisty.
S?d natomiast nie uzna? za wykazane to, ?e pozosta?e kwoty sp?at kredytu z odsetkami dokonywane w trakcie wspólno?ci maj?tkowej stron pochodzi?y z maj?tku osobistego pozwanego. Nale?y bowiem stwierdzi? to, ?e pozwany, jak sam przyzna?, zainwestowa? pozosta?? kwot? z uzyskanej ceny ze sprzeda?y mieszkanie przy ul. (…) w O. w prowadzon? osobi?cie dzia?alno?? gospodarcz?, st?d te? dochód z tej dzia?alno?ci czy z maj?tku obj?tego przedsi?biorstwem pozwanego – zgodnie z cytowanym przepisem art. 31 § 2 pkt 1 i 2 KRO – nale?a?y ju? do maj?tku wspólnego.
Niezale?nie od tego, zdaniem S?du, wysoce prawdopodobne jest to, ?e przynajmniej cz??? kwoty z uzyskanej ceny ze sprzeda?y mieszkanie przy ul. (…) w O. pozwany przeznaczy? na wyko?czenie mieszkania przy ul. (…) w O., co dodatkowo podwa?a wiarygodno?? twierdze? pozwanego o tym, ?e kwot? t? przeznacza? na sukcesywne sp?acanie omawianego kredytu.
S?d nie uzna? te? za maj?tek osobisty pozwanego kwoty pochodz?cej ze stypendium naukowego. Wprawdzie zgodnie z przepisem art. 33 pkt 8 KRO, do maj?tku osobistego ka?dego z ma??onków nale?? przedmioty maj?tkowe uzyskane z tytu?u nagrody za osobiste osi?gni?cia, niemniej stypendium rektora dla najlepszych studentów, a wcze?niej stypendium za wyniki w nauce, zdaniem S?du stanowi w wi?kszym stopniu ?wiadczenie b?d?ce form? pomocy pa?stwa studentom, ni? nagrod?, o jakiej mowa w powo?anym przepisie art. 33 pkt 8 KRO. ?wiadczenie to bowiem by?o i jest uregulowane w przepisie art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wy?szym, w my?l którego student mo?e ubiega? si? o pomoc materialn? ze ?rodków przeznaczonych na ten cel w bud?ecie pa?stwa w formie m.in. stypendium rektora dla najlepszych studentów. W ocenie S?du to ?wiadczenie ma mieszany charakter, z jednej strony stanowi gratyfikacj? za osi?gni?cia w nauce, jednocze?nie jednak stanowi form? pomocy materialnej studentom. Zdaniem S?du ten drugi element, tj. pomoc materialna przewa?a w charakterystyce omawianego ?wiadczenia, gdy? jest ona wyp?acana powszechnie studentom po spe?nieniu okre?lonych kryteriów, najcz??ciej osi?gni?ciu odpowiedniej ?redniej ocen z przedmiotów wyk?adanych na studiach, a nie jest przyznawana za indywidulane, wyj?tkowe na tle innych studentów osi?gni?cia badawcze czy naukowe.
Nadto S?d uzna? za niezasadny zarzut potr?cenia podniesiony przez pozwanego, a dotycz?cy rozliczenia wydatków stron na utrzymanie mieszkania powódki przy ul. (…) w O.. Otó? zgodnie z do?wiadczeniem ?yciowym nale?y przyj??, ?e wydatki te pokrywane by?y z dochodów uzyskiwanych z wynajmu tego mieszkania. Mieszkanie to zreszt? nale?y uzna? za przedmiot maj?tkowy przynosz?cy dochód, a zatem – w my?l cytowanego przepisu art. 45 § 1 zd. 1 KRO – wydatki i nak?ady na nie generalnie nie podlegaj? zwrotowi.
W ocenie S?du tak?e roszczenia powódki nie naruszaj? zasad wspó??ycia spo?ecznego. Nie zosta?o wykazane, by powódka w okresie ma??e?stwa by?a niegospodarna i rozrzutna. Na tle niniejszej sprawy brak jest te? wa?nych powodów, które mog?yby stanowi? podstaw? do ustalenia nierównych udzia?ów stron w ich maj?tku wspólnym na podstawie art. 43 § 2 KRO. Ma??onkowie – zgodnie z przepisem art. 23 KRO – s? za? obowi?zani m.in. do wzajemnej pomocy. Wzajemna pomoc ma??onków w czasie, w którym jedno z nich dotkni?te jest bezrobociem, chorobami, czy problemami innej natury jest wr?cz ich obowi?zkiem, którego spe?nianie trudno zakwalifikowa? za naruszaj?ce zasady wspó??ycia spo?ecznego.
Maj?c na uwadze wszystkie opisane okoliczno?ci S?d uzna?, ?e z warto?ci sp?aconego kredytu w czasie trwania wspólno?ci maj?tkowej stron, a wi?c z kwoty 54.374,91 z?, ??cznie kwota 12.609,90 z? zosta?a sp?acona z maj?tku osobistego pozwanego (8.000 z? z darowizn od rodziny i 4.609,90 z? ze zwrotu nadp?aty wk?adu budowlanego na mieszkanie pozwanego), pozosta?a za? cz???, a mianowicie kwota 41.765,01 z? zosta?a sp?acona z maj?tku wspólnego stron. Dlatego te? po?owa tej kwoty powinna by? zwrócona przez pozwanego na rzecz powódki. Powódka ??da?a zas?dzenia od pozwanego kwoty 20.000 z? i b?d?c zwi?zany granicami tego ??dania S?d zas?dzi? od pozwanego t? kwot? z odsetkami ustawowymi. Wyrok S?du Rejonowego – I Wydzia? Cywilny z dnia 12 pa?dziernika 2017 r. I C 2506/16
W przypadku jakichkolwiek pyta? b?d? w?tpliwo?ci, pozostajemy do Pa?stwa dyspozycji. Prosimy przej?? do zak?adki kontakt.
Z wyrazami szacunku.