W pierwszej kolejno?ci podkre?li? nale?y, i? – z uwagi na charakter nale?no?ci alimentacyjnych – ?aden przepis prawa nie przyznaje zobowi?zanemu do alimentacji uprawnienia do samowolnego wstrzymania ich p?atno?ci. Takie dzia?anie skutkowa? mo?e wszcz?ciem przez uprawnionego do alimentów egzekucji komorniczej celem ich przymusowego wyegzekwowania. Nie oznacza to jednak, ?e zobowi?zany nie mo?e skorzysta? z przewidzianych prawem mo?liwo?ci obni?enia, czy te? czasowego zawieszenia obowi?zku alimentacyjnego. Ocena zakresu ?wiadcze? alimentacyjnych nale?y do s?du orzekaj?cego w danej sprawie. S?d dokonuje analizy pod k?tem istnienia przes?anek do ich zas?dzenia, zakresu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz mo?liwo?ci zarobkowych i maj?tkowych zobowi?zanego.

Stosownie do tre?ci art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opieku?czy (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2086, ze zm.) w razie zmiany stosunków mo?na ??da? zmiany orzeczenia dotycz?cego obowi?zku alimentacyjnego, tzn. podwy?szenia lub obni?enia alimentów. Przez poj?cie „stosunków” nale?y rozumie? okoliczno?ci istotne z punktu widzenia ustawowych przes?anek obowi?zku alimentacyjnego i jego zakresu, czyli zmian? w zakresie potrzeb uprawnionego do alimentów oraz mo?liwo?ci zarobkowych i maj?tkowych stron. W sk?ad tych ostatnich wchodz? nie tylko zarobki i dochody rzeczywi?cie uzyskiwane, lecz tak?e zarobki i dochody, które osoba zobowi?zana mo?e i powinna uzyskiwa? przy do?o?eniu nale?ytej staranno?ci i przestrzeganiu zasad prawid?owej gospodarki, stosownie do swoich si? umys?owych i fizycznych. Mo?liwo?ci zarobkowe zobowi?zanego nie mog? by? uto?samiane jedynie z faktycznie osi?ganymi zarobkami. W przypadkach uzasadnionych obejmuj? one tak?e wysoko?? zarobków, które zobowi?zany jest w stanie uzyska?, lecz ich nie osi?ga z przyczyn, które nie zas?uguj? na usprawiedliwienie. Nale?y podkre?li?, ?e orzecznictwo S?du Najwy?szego przyjmuje, ?e zaspokajanie usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej potrzebuj?cej alimentacji mo?e polega? na dostarczeniu mieszkania, opieki lekarskiej i domowej (por. wyrok z dnia 6 maja 1967 r., III CR 422/66, LEX nr 6157). Osobiste starania o utrzymanie lub wychowanie uprawnionego obejmuj? przyk?adowo zapewnienie po?ywienia, ubrania, ?rodków czysto?ci, biletów komunikacyjnych. Regulacja obowi?zku alimentacyjnego w kodeksie nie stawia przeszkód ku temu, a?eby ?wiadczenia niepieni??ne po??czy? ze ?wiadczeniami pieni??nymi. Je?eli zatem dziecko przebywa u jednego z rodziców, obowi?zek alimentacyjny drugiego co do zasady polega na partycypowaniu w kosztach utrzymania i wychowania dziecka, a nie osobistych staraniach o jego utrzymanie i wychowanie.

Zatem zmiana wysoko?ci zarobków, utrata pracy, pogorszenie sytuacji zdrowotnej czy maj?tkowej osoby zobowi?zanej do p?acenia alimentów mog? stanowi? przes?anki uzasadniaj?ce rozwa?anie przez s?d obni?enia wysoko?ci ?wiadczenia alimentacyjnego.

Zabezpieczenie poprzez obni?enie alimentów

Wyst?puj?c do s?du z ??daniem obni?enia alimentów lub uchylenia obowi?zku alimentacyjnego zobowi?zany (powód) mo?e ju? w pozwie, b?d? na ka?dym pó?niejszym etapie sprawy, domaga? si? udzielenia zabezpieczenia poprzez obni?enie alimentów, czy czasowe zawieszenie/uchylenie obowi?zku alimentacyjnego. Wniosek taki mo?e zawiera? ??danie, aby obni?enie alimentów nast?pi?o poczynaj?c od dnia z?o?enia wniosku o udzielenie zabezpieczenia lub od innej – wcze?niejszej daty.

Zgodnie z tre?ci? art. 730 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post?powania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1460, ze zm.), dalej k.p.c., udzielenia zabezpieczenia mo?e ??da? ka?da strona lub uczestnik post?powania, je?eli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. W my?l art. 730 § 2 k.p.c. interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia roszczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemo?liwi lub powa?nie utrudni wykonanie zapad?ego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemo?liwi lub powa?nie utrudni osi?gni?cie celu post?powania w sprawie. Wydaje si? przy tym, ?e zobowi?zany mo?e uprawdopodobni? swoje roszczenie w sposób wystarczaj?cy do udzielenia zabezpieczenia, je?li jego sytuacja finansowa zmieni?a si? od czasu poprzedniego rozstrzygania w zakresie jego obowi?zku alimentacyjnego. Uprawdopodobnienie interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia wymaga? b?dzie za? wykazania, ?e brak zabezpieczenia co najmniej powa?nie utrudni wykonanie zapad?ego w sprawie orzeczenia z uwagi na istot? ?wiadcze? alimentacyjnych, zu?ywanych na potrzeby uprawnionego na bie??co, których zwrot przez uprawnionego, po wydaniu rozstrzygni?cia ko?cz?cego post?powanie w sprawie, b?dzie niemo?liwy lub znacznie utrudniony.

Koronawirus alimenty

Czy sprawy o obni?enie alimentów w zwi?zku z utrat? pracy, obni?eniem dochodów spowodowanych epidemi? wirusa SARS-CoV-2 b?d? rozpatrywane przez s?dy powszechne jako tzw. „pilne sprawy” wskaza? nale?y, ?e w ustawie z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwi?zaniach zwi?zanych z zapobieganiem, przeciwdzia?aniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zaka?nych oraz wywo?anych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374, ze zm.), dalej ustawa, wprowadzono rozwi?zania dotycz?ce s?dów, w tym s?dów rodzinnych (art. 14a ustawy).

W tym celu w art. 14a ust. 4 ustawy stworzono kategori? spraw pilnych, równie? z zakresu prawa rodzinnego i opieku?czego oraz ustawy z dnia 26 pa?dziernika 1982 r., o post?powaniu w spawach nieletnich (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 969), do których zalicza si? m.in. sprawy o odebranie osoby podlegaj?cej w?adzy rodzicielskiej lub pozostaj?cej pod opiek?, sprawy o których mowa w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1878 oraz z 2019 r., poz. 730 i 1690), sprawy dotycz?ce umieszczenia lub przed?u?enia pobytu nieletniego w schronisku dla nieletnich, umieszczenia ma?oletniego cudzoziemca w placówce opieku?czo-wychowawczej oraz sprawy z wniosków o ustanowienie kuratora w celu reprezentowania interesów ma?oletnich w post?powaniu przed s?dem lub innym organem w sprawach pilnych.

W ?wietle powy?szych uregulowa? sprawy o obni?enie alimentów aktualnie nie nale?? do kategorii spraw pilnych, które s?dy niezale?nie od istniej?cych warunków epidemicznych winny rozpoznawa?. Podkre?li? jednak nale?y, ?e Prezes w?a?ciwego s?du mo?e zarz?dzi? rozpoznanie ka?dej sprawy jako pilnej, je?eli jej nierozpoznanie mog?oby spowodowa? niebezpiecze?stwo dla ?ycia lub zdrowia ludzi lub zwierz?t, powa?n? szkod? dla interesu spo?ecznego, albo ze wzgl?du na gro??c? niepowetowan? szkod? materialn?, a tak?e gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwo?ci (art. 14a ust. 9 ustawy).

Mimo, i? sprawy o obni?enie alimentów aktualnie nie nale?? do kategorii spraw pilnych fakt ten nie pozbawia mo?liwo?ci rozpoznawania przez s?dy – w tym obszarze – wniosków o udzielenie zabezpieczenia, które nie wymagaj? wyznaczenia posiedzenia jawnego lub rozprawy, co jest korzystne w ?wietle obostrze? zwi?zanych z zasadami gromadzeni si? i nakazem utrzymywania tzw. „dystansu spo?ecznego”.

Ustaw? z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1469, ze zm.) uchylony zosta? art. 735 § 1 k.p.c., który stanowi? jeden z wyj?tków od zasady wynikaj?cej z art. 148 k.p.c., ?e s?d rozpoznaje sprawy na posiedzeniach jawnych, tj. ?e wniosek o udzielenie zabezpieczenia podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, chyba ?e przepis szczególny stanowi inaczej.

Zamiast uchylonego przepisu § 1 art. 735, stosowany b?dzie na zasadzie art. 13 § 2 k.p.c. dodany równie? powo?an? wy?ej ustaw? art. 148 § 3 k.p.c., zgodnie z którym s?d mo?e wyda? postanowienie na posiedzeniu niejawnym. Zmiana ta powoduje, i? obecnie wszystkie kwestie dotycz?ce zabezpieczenia s?d mo?e rozpoznawa? na posiedzeniu niejawnym, a rozprawa odbywa? si? ma tylko w przypadkach rzeczywistej potrzeby, której zaistnienie ocenia s?d. Obligatoryjne rozpoznanie wniosku o udzielenie zabezpieczenia na rozprawie ustawodawca zastrzeg? jedynie w art. 753¹ § 2 k.p.c. (m.in. zabezpieczenie roszcze? o rent?, emerytur?, wynagrodzenie), art. 754 k.p.c. (ustalenie ojcostwa) oraz 756¹ k.p.c. (piecza i kontakty), z tym ?e oddalenie wniosku mo?e nast?pi? tak?e na posiedzeniu niejawnym.

Na podstawie wskazanych przepisów stwierdzi? nale?y, ?e roszczenie o udzielenie zabezpieczenia poprzez obni?enie alimentów powinno zosta? rozstrzygni?te przez s?d bez zb?dnej zw?oki, nie pó?niej jednak ni? w terminie tygodnia od dnia jego wp?ywu do s?du, chyba ?e przepis szczególny stanowi inaczej.

[spacer]

W przypadku jakichkolwiek pyta? b?d? w?tpliwo?ci, pozostajemy do Pa?stwa dyspozycji. Prosimy przej?? do zak?adki kontakt.

Z wyrazami szacunku.